خلاصه محتوای سوره آل عمران و جزء چهارم

مسعود اسدی .:
محتوای سوره آل عمران
طبق نقلی 80ا آیه اول این سوره در باره مسیحیان نجران است
60 نفر از آنها که 14 نفرشان از بزرگان و از این 14 نفر سه نفرشان به نام عاقب و سید و ابوحارثه رهبران آنها بودند با لباس های فاخر هنگام عصر وارد مدینه شده و بعد از نماز عصر پیامبر در مسجد با صدای ناقوس نماز خود را به سمت بیت المقدس خواندند و پیامبر مانع آنان نشد پیامبر آنها را به اسلام دعوت کردند گفتند ما قبلا دز برابر خدا تسلیم شده ایم
پیامبر فرمود دروغ می گویید چون صلیب را می پرستید گوشت خوک می خورید و عیسی را پسر خدا می دانید گفتند پس پدر عیسی کیست پیامبر فرمود باید بین پدر و پسر شباهت باشد در حالیکه که عیسی متولد شده و می می میرد و بدون خواست خدا بر هیچ کاری قادر نیست در حالی که خدا اینگونه نیست خدا هرگز نمی میرد عالم به غیب است اختیار دار همه چیز است روزی دهنده است و عیسی اینگونه نیست 

محتوای آیات اول تا نهم صفحه 50

 آیه 2-خدا یکتا و  حی و قیوم است حی و قیوم اسم اعظم خداست
آیه 3 و 4-خدایی که برای هدایت مردم قبلا فرستنده تورات و انجیل است قرآنی نازل کرده که صادق و دارای حکمت و تصدیق کننده  کتب آسمانی و پیامبران گذشته و فرقان یعنی آیات محکم یا دارای دلایل جداکننده ی حق از باطل و هدایت از گمراهی و حلال از حرام و یا یاری کننده پیامبر و یا دارای برهان هایی علیه نصارای نجران است
خدای عزیز منتقم  منکرین این دلایل را شدیدا عذاب می کند

انتقام کیفر دادن بدکار

هیچ چیز بر خدا مخفی نیست و آن یکتای عزیز و حکیم بر اساس حکمت و مشیت انسان را در رحم صورتبندی می کند

خدا دو دسته آیات محکمات یعنی دارای معانی مشخص و متشابهات نازل کرده محکمات ام الکتاب اند متشابهات را باید  آیات محکمات یا خدا و راسخان در علم تبیین و تأویل کنند اما بیماردلان و کجروان  برای ایجاد فتنه با تأویل غلط به متشابهات عمل می کنند ولی راسخان در علم میگویند  ما ایمان داریم همه قرآن از پرودگار ماست صاحبان عقل که پیرو هوای نفس نیستند متذکر می شوند 

ای پروردگار بسیار بخشنده دل های ما را بعد از آنکه هدایت کردی منحرف نکن و از نزد خودت رحمت عطا کن 

پروردگارا روز قیامت که در آن شکی نیست همه مردم را جمع خواهی کرد که در این امر خلف وعده ای نیست
سه ویژگی راسخان در علم
اولو الالباب، توکل به خدا و توحید ربوبی داشتن یقین به معاد

در معنی آیات محکمات پنج قول است
فهم آیه بدون قرینه برخلاف متشابه
آیات ناسخ محکم و منسوخ متشابه است
آیات محکم یک معنا دارد متشابه بیش از یک معنا
محکم آیاتی که تکرار نشده متشابه آیاتی که لفظ آن تکرار شده است
محکم تفسیر و تأویل آن معین است متشابه معین نیست

دلایل تمسک به آیات متشابه
بیمار دلی و کج روی
به اشتباه انداختن افراد کم فهم
کسب مقام و ثروت و قدرت و شرافت
برای کافر شدن جامعه اسلامی

مصادیق پیروان متشابه
نصارای نجران  برای تأیید خود به تعبیر قرآنی کلمة الله و روح الله استناد کردند که عیسی روح خداست

یهود که با حساب جمل برای اسلام پایانی قائل شوند
منافقان
همه اهل باطل یا دارای هدف باطل که برای رسیدن به آن به آیات متشابه قرآن تمسک می کردند مانند غلات یا خوارج

گاهی از این جهت که همه آیات قرآن یقینی و محکم است به همه آیات محکم گفته شده

و از این نظر که قرآن درست و  دور از تناقض  و ایراد است و از این نظر آیات قرآن به هم شبیه هستند به کل قرآن متشابه اطلاق شده است

معانی لا تزغ قلوبنا
ثابت قدم ماندن در هدایت به معنی ایصال الی المطلوب
عدم سلب توفیق
تکلیف های سخت بر ما تحمیل مکن
تقاضای تطهیر قلب و شرح صدر
ثابت ماندن بر یقین و اطمینان قلبی
اجابت این درخواست ها بدون لطف و رحمت خدا ممکن نیست لذا می گوییم و هب لنا

صفحه 51
آیه 10و 11

اموال و اولاد کفار از ابتدا تا انتها نزد خدا از عذاب خدا آنها را بی نیاز نمی کند

معانی کدأب آل فرعون: عادت و سنت و امر و حال کفار در تکذیب پیامبر مانندعادت  یا سنت  و شأن  و حال آل فرعون در تکذیب پیامبران شان بوده است 
تلاش  کفار مانند تلاش آل فرعون در غلبه بر پیامبر بود 
عادت خدا در عذاب کفار مانند عادت خدا در عذاب آل فرعون است

عادت و تلاش و امر و حال کفار در تکذیب و انکار آیات خدا مانند آل فرعون و کفار از امت های گذشته است لذا خدای شدید العقاب آنها را به خاطر گناهانشان مؤاخذه کرد
ذنب گناهی که به دنبالش عذاب است

کفار  در آن تلاش و عادت شکست خورده   و در بدترین جا یعنی جهنم محشور می شوند

جهنم یعنی جهنام چاه بسیار عمیق

شأن نزول آیه
بعد از جنگ بدر پیامبر به یهود بنی قینقاع  گفت اسلام بیاورید

تا به سرنوشت قریش در بدر دچار نشوید گفتند آنها علم نظامی نداشتند بر ما غالب نمی شوی این آیه نازل شد

در شأن نزول دوم 
آیه در مورد مشرکین مکه نازل شده 

که به زودی در بدر شکست می خورند در واقع یک پیشگویی بود

شأن نزول سوم
بعد از جنگ بدر یهود با خود گفتند این همان پیامبر موعود در تورات است هیچ وقت شکست نمی خورد عده ای گفتند بیشتر صبر کنید  بعد از جنگ احد یهود منکر پیامبری پیامبر اسلام شدند و حتی پیمان قبلی خود با پیامبر را شکستند و کعب بن اشرف با سی نفر به مکه رفتند تا با آنان علیه پیامبر همپیمان شوند که این آیه نازل شد

لذا طبق آیه قرآن مسلمانان بر یهود و مشرکین پیروز شدند

آیه 13 آل عمران 
شأن نزول در مورد جنگ بدر، مسلمانان با 313 نفر  (به تعداد یاران لوط) که 77 نفر مهاجرین و 236 نفر انصار بودند با 70 شتر و دو اسب و شش زره و هشت شمشیر با حضور پیامبر و فرماندهی امام علی علیه السلام و سعد بن عباده در مقابل 700تا هزار نفر مشرکین مکه با صد اسب جنگیدند با با 22 شهید  با کمک خدا پیروز شدند 
این آیه خطاب به یهود و مشرکین و حاضران در جنگ بدر نازل شد 
بعد از وعده پیروزی نمونه ای از آن را بیان می کند 
به یاد ارید وقتی دو گروه مجاهدان الهی و کفار در مقابل هم قرار گرفتید و خدا لشکر اسلام را در چشم کفار دو برابر نشان داد  و خداوند با استدلال و فرشتگان و تصرف در چشم کفار و ایجاد رعب در دل کفار لشکر اسلام را یاری کرد 
و در آن عبرت برای اهل بصیرت است

آیه 14 سوره آل عمران
محبت و اشتهای به زن و فرزند و مال انبوه مانند طلا و نقره و اسبان نیکو که سوار آن خیال می کند عظمت پیدا کرده و چهارپایان گاو گوسفند و شتر  و کشت و زرع که متاع ناچیز و نابود شدنی دنیاست در نزد انسان توسط نفس یا شیطان برای فریب دادن و یا توسط خدا برای آزمایش زینت داده شد در حالی که آنچه نزد خداست نیکوست و سرانجام نیک نزد خداست

آیه 15 سوره آل عمران

اما برای متقین نعمت های بهشتی باغ ها و نهرها و زن های پاک و رضوان الهی از زینت های دنیا بهتر است و خدا به بندگانش بصیر است

صفحه ی 52 آیه 16 سوره آل عمران

متقین کسانی اند که اظهار ایمان و استغفار  و نجات از آتش را از خدا می خواهند

آیه 17 آل عمران
صفات متقین
صابر صادق قانت یعنی مطیع دائمی خاضع،، انفاق کننده، و استغفار کننده در سحرها
استغفار در سحر یعنی خواندن نماز مستحبی ویا طلب استغفار  یا نماز صبح جماعت

آیه 18 آل عمران
خدا با خلقت دقیق و حساب شده ی عالم و انسان و ارسال رسل و کتب و ملائکه با مشاهده ی عالم و حقایق و دانشمندان با مطالعه و تدبر در  طبیعت و قرآن و نفس بر یکتایی  و عدالت  و قدرت و حکمت خدا گواهی می دهند

آیه 19 آل عمران
تنها دین اسلام است و اهل کتاب و یهود و نصارا آگاهانه و از روی بغی و حسادت و تجاوزگری در دین اختلاف کردند کسی که آیات خدا یعنی حجت های ظاهری و تورات و انجیل و قرآن را تکذیب کند خدا سریع به حسابش می رسد

آیه 20 آل عمران
در مخاصمه آن ها با تو بگو من و مسلمانان با تمام وجود از خدای یگانه خالصانه اطاعت می کنیم و اهل کتاب و مشرکین را به اسلام دعوت کنید اگر اسلام آوردند هدایت می شوند و گرنه وظیفه تو فقط تبلیغ است و خدا به کفر آنها و اخلاص  و تبلیغ شما آگاه است

آیه 21 و 22 آل عمران
کافران به آیات خدا که پیامبران و عدالتخواهان را می کشند هم عذابشان دردناک است هم اعمال خوبشان  در دنیا و آخرت باطل و بی اثر است  و یاری نمی شوند

آیه 23 آل عمران صفحه 53

نمونه ای از انحرافات اهل کتاب
وقتی یهودیان برای اثبات حقانیت پیامبر اسلام یا اجرای حکم زنای محصنه  به عمل به تورات دعوت شدند یا اینکه اهل کتاب به سوی قرآن دعوت شدند به قران یا آن بخش از تورات پشت کرده اعراض کردند
24 آل عمران 
چون عذاب الهی را برای خود موقتی می دانستند و  خود را با نسبت دادن این دروغ در دینشان فریب داده بودند
25- روز قیامت که جمع می شوند تا نتیجه ی آنچه با نفس خود کسب کرده اند  دریابند حالشان چگونه است  روزی که کیفر انسان به اندازه استحقاق و پاداش  او بیش از استحقاقشان است  به کسی ظلم نمی شود

26 - 
شأن نزول پیامبر در مدینه وعده ی پیروزی بر روم و فارس را داد منافقین گفتند  مکه و مدینه برای او کافی نیست که طمع در روم و فارس بسته محمد کجا روم و فارس کجا  این آیه نازل شد 
خدایی که مالک دنیا و آخرت و بندگان خدا و دارایی های آنها و سلطنت و نبوت است   دادن ملک  نبوت و امامت  و غلبه پیامبر بر روم و فارس و گرفتن ملک از روم و فارس ، و عزت مؤمن و پیامبر و اولیا الهی بر اثر ایمان و ذلت ابوجهل در اثر کفر و گناه را بر اساس مشیت  خود می دهد همه ی خیرات دست خدا و خدا بر عدم و ایجاد هر کاری قادر است

27- شب و روز را در هم فرو کرده و مرده و زنده را از یکدیگر خارج می کند  مانند پدر و فرزندی که یکی از آن دو مؤمن رو دیگری کافر باشد و خدا رزق بی حساب یعنی بدون امساک و رزق بهشتی که بی نهایت است می دهد

28-

مؤمنان نبا

ید کفار یعنی یهود و نصارا یا دشمنان را به جای مؤمنان دوست و سرپرست خود قرار دهند چه به عنوان یاری کردن چه یاری شدن ، که اگر چنین کند از رابطه و رحمت خدا محروم است مگر از باب تقیه و تظاهر به دوستی برای دفع خطر 
و خدا شما را از عذاب خود به خاطر دوستی با کفار برحذر می دارد و بازگشت همه به سوی خداست 

29-چون تقیه و دوستی امر قلبی است اگر دوستی با کفار را در دل پنهان کنید بدانید 
خدا به پنهان و آشکار سینه ها و نیت ها و آنچه در آسمان و زمین است آگاه است چون آگاه است بر هر کاری نیز قادر است

صفحه 54 آیه 30

مسعود اسدی .:
محتوای صفحه 54
آیه 30
دیدن اعمال خوب و بد  در قیامت و آرزوی دوری از این اعمال
خوف و رجا : تحذیر خدا از خود و رؤوف بودن به بندگان

آیه 31
دوست داشتن خدا در گروه اطاعت از پیامبر 
نتیجه اش محبت خدا به بنده و غفران الهی  
صفات خدا غفور و رحیم 

آیه 32

امر به اطاعت از خدا و رسولش، و  پشت کردن به این امر مساوی با کفر، خدا کافران را دوست ندارد

آیه 33 و 34 
خالص کردن آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران برای خود و برتری دادن آنان بر جهانیان که آنها همه از نظر تقوا و فضیلت و دودمان از همند
صفت خدا سمیع و علیم است

آیه 35 تا 37 
داستان  تولد حضرت مریم 
همسر عمران در حاملگی فرزندش را نذر عبادت و خدمت در محراب بیت المقدس کرد که آزاد برای عبادت باشد و از خدا خواست نذرش را بپذیرد ولی فرزندش دختر شد و با تاسف گفت خدایا دختر مانند پسر نیست  نامش را مریم گذاشتم و مریم و نسلش را از شر شیطان و گناه در پناه تو قرار دادم و خدا نذرش را به نیکی قبول کرد و مریم در محراب بیت المقدس مشغول عبادت شد و خدا رشد جسمی و معنوی مریم را نیکو قرار داد و کفالت او را به زکریا سپرد و زکریا همیشه در محراب غذای مریم را آماده میدید وقتی از او می پرسید این غذا از کجاست مریم می گفت از طرف خداست و خدا رزق بنده اش را از جایی که حساب نمی کند می دهد 

خلاصه صفحه ی 55 
آیه 38 تا 41 داستان تولد حضرت یحیی 
زکریا بعد از دیدن لطف خدا به حضرت مریم از خدا ذریه ی پاک طلب کرد و  در حال نماز در محراب  ملائکه به او بشارت  دادند که خدا  پسری به تو می دهد به نام یحیی که 
که تصدیق کننده کلمة الله (کلام الهی یا حضرت عیسی)  و سرور و دور از هوس ها و صالح خواهد بود
 و زکریا  گفت چگونه خدا به من پیر و همسر نازایم فرزند می دهد فرشته خدا گفت همینگونه است و  خدا هرچه بخواهد انجام دهد  زکریا گفت علامتش چیست خدا فرمود علامتش این است که سه روز با مردم سخن نمی گویی مگر با رمز  و اشاره ی سر و دست، به شکرانه این نعمت زیاد ذکر بگو و شب روز  خدا را تسبیح کن

آیه 42 تا 48
داستان حضرت مریم و تولد حضرت عیسی علیه السلام

ملائکه به مریم گفتند خدا تو را از پلیدی ها پاک و برای خود خالص کرد و بر  همه ی زنان زمانت برتری داد به شکر این نعمت خاضعانه خدا را عبادت کن و با سجده و رکوع نماز بگذار 
خطاب به پیامبر خدا می فرماید داستان مریم از خبرهای غیبی است وفتی برای تکفل مریم بزرگان یهود قرعه می انداختند تا این افتخار نصیبشان شود و در این مورد با هم 
منازعه می کردند که قرعه به نام زکریا افتاد تو آنجا نبودی 
ملائکه به مریم گفتند خدا تو را به فرزندی بشارت می دهد که کلمه ی خدا و نامش مسیح عیسی بن مریم است که ذر دنیا و آخرت وجیه و از بندگان مقرب خداست

صفحه 56   آیه 46 و47

 و فرزندت در گهواره برای تبرئه تو و اثبات عظمت خود و در میان سالی برای ابلاغ رسالت و هدایت مردم سخن می گوید
 و مریم گفت خدایا چگونه فرزندی دارم در حالی که بشری مرا لمس نکرده خدا فرمود اراده و قضای الهی است که وقتی اراده کند باش ایجاد می شود
این آیات خطاب به مسیحیان نجران است تا به آنها بگوید عیسی خدا یا پسر خدا نیست بلکه مخلوق  و بنده ی خداست

آیات 48 تا 62 ادامه داستان حضرت عیسی علیه السلام است
آیه 48
تعلیم کتب آسمانی مانند زبور و نوشتن 9جزء  خط  و حکمت (احکام شریعت) و تورات و انجیل توسط خدا به عیسی
آیه 49
رسول به سوی بنی اسرائیل با معجزات از جمله  دمیدن در پرندگان گلی و پرنده شدن آنها  به اذن خدا 
زنده کردن مردگان و شفای نابینا و پیس به اذن خدا و خبر دادن  به آنچه ذخیره می کنند یا می خورند  این معجزات جهت هدایت و ایمان آوردن مردم

آیه 50
عیسی علیه السلام تصدیق کننده ی تورات، حلال کننده آنچه برای بنی اسرائیل در اثر گناه کردن حرام شده بود مانند گوشت شتر، و آوردن دلیل و معجزه  برای ایجاد تقوا در مردم و اطاعت مردم از خداست

آیه 51
صراط مستقیم پرستش و عبادت خداست که پروردگار من و شماست بطلان عقیده نصارا مینی بر خدا یا پسر خدا بودن عیسی

آیه 52
چون عیسی علیه السلام کفرشان را دید یار طلبید حواریون اعلان یاری کردند و گفتند به خدا ایمان آوردیم شاهد تسلیم و ایمان ما باش

حواری نورانی باران انبیا سفید چهره بسیار نظیف  رختشوی

عیسی علیه السلام به معجزه برای حواریون آب و نان تهیه می کرد تا خواستند بهترین شان معرفی شود فرمود بهترین شما کسی است که اهل کار و تلاش باشد از آن پس رختشویی را پیشه کردند

صفحه ی  57 آیه 53 حواریون دعا کردند پروردگارا ما را به خاطر ایمان و پیروی از عیسی علیه السلام جزء شاهدین قرار ده

رسیدن به مقام شهید

یا مقام گواهان یا اقرار کنندگان به توحید

ایمان به وحی =اطاعت از پیامبر = مقام شهود

آیه 54
برای قتل عیسی نیرنگ کردند و خدا

 برای نجاتش چاره جویی کرد  و خدا بهترین چاره جویان است
مکر =نیرنگ برای ضرر زدن
مکر خدا =چاره جویی خدا

آیه 55
پنج لطف خدا به عیسی علیه السلام
توفی رفعت تطهیر برتری پیروان  مجازات مخالفین در قیامت 
خدا به عیسی فرمود تو را به سویم در خواب به بالا می برم و از پلیدی های کفر و مکر کفار دور می کنم  و پیروانت را تا قیامت فوق همگان قرار می دهم (پیروان عیسی به هدایت عیسی علیه السلام به پیامبر اسلام ایمان آوردند)  به سویم برمیگردید و در قیامت در آنچه اختلاف کردید حکم کنم

آیه 56و 57
کفار گرفتار عذاب شدید در دنیا و آخرت می شوند و یاری ندارند اهل ایمان و عمل صالح به پاداش کامل می رسند خدا ظالم را دوست ندارد

آیه 58 داستان عیسی آیاتی از قرآن حکیم است که بر پیامبر تلاوت شد

آیه 59 خلقت عیسی مانند خلقت آدم از خاک است که به اراده خدا ایجاد شد

آیه 60
در آنچه حق است و از طرف پروردگارت آمده شک مکن

آیه 61
ای پیامبر اگر با این آیات و محاجه با نصارای نجران  و  حصول علم آنها به حقیقت باز هم ایمان نیاوردند آنها را به مباهله دعوت کن
 با آمدن خود و زنان و فرزندان آنان و پیامبر  مباهله کنید و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهید نصارا با گروه قابل توجهی و پیامبر با حضرت زهرا و علی و حسنین در موعد و مکان مباهله آمدند بزرگ نصارا با دیدن عظمت و نورانیت پیامبر و اهل بیتش از  انجام مباهله پشیمان شدند  عده ای از نصارا مسلمان شدند  و بقیه  نصارای نجران حاضر شدند
با پرداخت جزیه از مخالفت با اسلام دست برداشته در پناه اسلام باشند

صفحه 58

آیه 62
قرآن داستان عیسی را به حق آورده نه نصارا خدا یکتاست و اوست که عزیز و حکیم است

آیه 63
با بیان حقیقت داستان عیسی اگر نصارا  باز هم از حقیقت رو بگردانند مفسدند خدا به مفسدین آگاه است

 آیه 64 توجه به وجوه اشتراک
بیایید به سوی آنچه همه قبول دارید یگانه پرستی پرهیز از شرک و پرهیز از پذیرفتن ولایت و ربوبیت غیر خدا
اگر باز قبول نکردند بگویید شاهد باشید ما مسلمانیم

آیه 65  تا 68 
 بطلان ادعای ابراهیمی بودن یهود و نصارا 
65 چگونه حضرت ابراهیم را مؤید خود و خود را به دین او میدانید در حالی که تورات و انجیل بعد از ابراهیم علیه السلام آمده اند  چرا تعقل نمی کنید 
چون یهود حضرت ابراهیم را یهودی و نصارا وی را نصرانی می دانستند 
66- در باره آنچه می دانید محاجه کردید چرا در باره آنچه نمی دانید  محاجه می کنید در حالی که خدا به دین ابراهیم علیه السلام آگاه است نه شما
67 - حضرت ابراهیم یهودی و نصرانی و مشرک نبود بلکه حنیف یعنی دور از باطل و گرایش به حق و مسلم است
68-سزاوارترین مردم به دین ابراهیم علیه السلام پیروانش و پیامبر اسلام و مؤمنان هستند که خدا سرپرست و ولی مؤمنین است

69-تلاش کفار برای گمراهی مسلمانان
گروهی از اهل کتاب دوست دارند شما را گمراه کنند ولی خود را گمراه می کنند و نمی فهمند
70- کفر آگاهانه ی اهل کتاب
ای اهل کتاب چرا کافرید در حالی که نشانه های حق بودن پیامبر و دین اسلام را در تورات و انجیل دیده اید

صفحه 59

آیه 71
چرا اختلاط حق و باطل و کتمان  آگاهانه ی حق توسط یهود و نصارا
آیه 72 اسلام یک روزه ی مصلحتی خواص یهود برای ایجاد تزلزل در ضعیف الایمان های مسلمان  به این بهانه که علائم پیامبر اسلام در تورات نیست 
آیه 73 
دو گونه  تفسیر شده
مخاطب مسلمانان فقط پیرو مسلمان باشید هدایت هدایت خداست نه یهود و آنچه از نعمت قرآن و پیامبر و استدلال قوی خدا به مسلمانان داده به احدی نداده است فضل یعنی نعمت های مادی معنوی در اختیار خداست طبق مشیت خود عطا می کند که خدا واسع و علیم است
معنی دوم
یهود به هم کیشان خود می گفتند پیامبر خاتم باید از یهود باشد پس به غیر یهود ایمان نیاورید که خدا آنچه به یهود داده به احدی نداده که بخواهند با آن با شما محاجه کنند
خدا پاسخ می دهد که هدایت و فضل نعمت های مادی و معنوی از خدا و در دست اوست نه در اختیار یهود
و خدا بر اساس مشیت خود می دهد

آیه 73
 رحمت خدا شامل حال کسی می شود که اراده و مشیت خدا شامل حالش شود یعنی  تفاوت رحمت و عنایت خدا به تفاوت در شایستگی هاست نه نژاد و قوم خاص که خدا صاحب فضل عظیم است 

آیه 75
یهود تجاوز به اموال غیر یهود را برای خود مباح می دانستند و آن را به خدا نسبت می دادند
گروهی از اهل کتاب مثل بعضی نصارا یا عبدالله  سلام اگر مال بزرگی را به امانت می گرفتند برمیگرداندند ولی گروه دیگر  مانند بعض یهود یا نحاص بن عازورا  اگر یک دینار به امانت می گرفتند به زور پس می دادند نه با اختیار خود
اینها آگاهانه به خدا دروغ می بستند که اگر یهود به غیر یهود تعدی کند خدا بازخواست نمی کند

آیه 76
وفا کننده به عهد و پیمان و با تقوا محبوب خداست نه یهود

آیه 77-  عاقبت عهد شکنان منفعت طلب 
شأن نزو

ل ابورافع و حی بن احطب و کعب بن اشراف با تحریف لفظی آیات تورات در موضوع حقانیت پیامبر   می گفتند در تورات هیچ نشانه ای از این پیامبر نیست و نوشتند و قسم خوردند که این آیات تغییر یافته از طرف خداست و این اقدام برای حفظ ریاست خود بر قوم خود بود  این آیات توطئه آنها را افشا کرد 
شان نزول دوم 
اشعث بن قیس با شخصی سر مالکیت زمینی  دعوا داشتند 
اشعث با قسم دروغ  می خواست ادعای خود را اثبات کند این آیه نازل شد و اشعث پشیمان شد و به اشتباه خود اعتراف کرد 
کسانی که عهد و قسم خود را به بهای کم می فروشند
در آخرت بی نصیب اند
خدا با آنها سخن نگوید 
خدا نظر رحمت به آنها نکند
با غفران خود آنها را پاک نکند 
گرفتار عذاب دردناک شوند

صفحه 60

شان نزول جمعی از یهود و نصارا کتاب آسمانی خود را تحریف و آن را از حنیف بودن انداختند این آیه نازل شد
شان نزول دوم
جمعی از احبار یهود آیات ظهور پیامبر اسلام را در تورات تحریف کردند تا حقیقت را کتمان کنند این آیه نازل شد
آیه 78
جمعی از یهود با زیان خود آیات تورات را تحریف می کنند یا به غلط تفسیر می کنند تا خیال کنید از تورات است در حالی که از طرف خدا نیست د آنها آگاهانه به خدا دروغ می بندند

آیه 79
شأن نزول
ابورافع قرضی یهودی و رئیس وفد نجران به پیامبر اسلام گفتند آیا دوست داری  تو را پرستش کنیم پیامبر فرمود معاذالله خدا به من چنین امری نکرده این آیه نازل شد
شأن نزول دوم
شخصی به پیامبر گفت آیا چون به تو سلام می کنیم می توانیم تو را سجده کنیم
پیامبر فرمود سجده مخصوص خداست مرا اکرام کنید و حق را برای اهل آن بشناسید
این آیه نازل شد
هیچ بشری که خدا به او کتاب و شریعت و علم و نبوت داده باشد مردم را به پرستش خود و غیر خدا نمی خواند بلکه مردم را دعوت می کند که با تعلیم و تعلم قرآن و تدریس آن ربانی باشید  ربانی یعنی عالم فقیه حاکم متقی و رهبری معنوی مردم مدبر و مصلح و معلم مردم باشید

آیه 80
خدا یا پیامبر اسلام یا حضرت عیسی امر نمی کند که ملائکه یا انبیا را خدا بگیرید مانند صابئین و نصارا، و آنها هرگز مسلمان را به کفر امر نمی کنند

آیه 81
از آیات پیچیده قرآن است
بیاد آرید یا وقتی ملائکه گفتند
خدا از پیامبران یا امت های آنها به خاطر کتاب و شریعتی که به آنها داد پیمان گرفت که  خود و امت هایشان به پیامبر بعدی یا پیامبر اسلام که تصدیق کننده ی آنهاست یا کتاب آسمانی آنها تصدیق کننده آن پیامبر است  ایمان آورند و  یاریش کنند

خدا از امت های انبیا پیمان گرفت که چون به آنها کتاب و حکمت داده به پیامبران خود که کتاب آسمانی آن ها را تصدیق کرده به او و کتاب آسمانی ایمان آورده و به شریعتش عمل کنند و او را یاری کنند ولی آنها نقض پیمان کردند بخشی از دین را تحریف و بخشی از آن را کنار گذاشتند
خدا از انبیا پیمان گرفت  با کتاب و حکمتی که به آنها داده شده همدیگر را تصدیق  کنند به هم ایمان آورند و همدیگر را یاری کنند
خدا از انبیا پیمان گرفت که هرگاه برای شما کتاب یا حکمتی آمد پس از آن رسولی آمد که تصدیق کننده ی کتاب و حکمت شماست به او ایمان آورید و یاریش کنید 
آیا اقرار و تصدیق کردید و این اقرار  و تصدیق بر این عهد را از امت های خود گرفتید انبیا گفتند اقرار کردیم خدا فرمود بر امت خود بر این امر شاهد باشید یا بر تصدیق یکدیگر شاهد باشید یا ای ملائکه  بر این عهد شاهد باشید 

 و من بر شما و امت های شما بر این عهد شاهدم
آیه 82 
و هر کس روی بگرداند یعنی بعد از عهدی که خدا از امتها و انبیا گرفته به پیامبر اسلام ایمان نیاورد به خاطر تمرد به بدترین مراتب کفر  دچار می شود 

شأن نزول
یهود و نصارا نزد پیامبر اسلام مخاصمه کردند و هر کدام خود را اولی به دین حضرت ابراهیم می دانستند پیامبر فرمود هر دو از دین ابراهیم جدا و دورید آنها عصبانی شدند این آیه نازل شد
آیه 83 
آیا با این همه دلیل و آیه غیر از اسلام را می جویید در حالیکه اهل آسمان و زمین چه با میل چه با اکراه تسلیم خدایند
تسلیمند به حالت ناطقه 
اقرار به عبودیت حتی مشرکین 
مؤمن با میل و اختیار و کافر هنگام مرگ با اکراه
انقیاد و ذکر حق 
چه آنها که با میل مسلمان شدند چه آنها که با بی میلی یا با شمشیر 
اهل آسمان طوعا و اهل زمین طوعا و کرها

به سوی پاداش او برمیگردند پس با اسلام مخالفت نکنید

صفحه 61
آیه 84

از طرف خود و امت اسلام بگو به خدا و آنچه بر ما و بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط و موسی و عیسی و انبیای الهی نازل شده ایمان داریم و بین آنها فرق نمی گذاریم تسلیم و مطیع خدا هستیم 
آیه 85
 و کسی که غیر از اسلام دینی داشته باشد از او قبول نمی شود و در آخرت زیان کار است یعنی دین همه انبیا اسلام است

آیه 86
شأن نزول
در مدینه حارث بن سوید محذر بن زیاد  به حیله کشت مرتد شد و به مکه رفت بعدا

 پشیمان شد پیغام داد آیا اگر توبه کنم قبول است این آیات نازل شد و حارث به مدینه برگشت و مسلمان نیکویی شد
کسانی که بعد دیدن آیات و حقانیت پیامبر  پس از ایمان آوردن کافر شدند خدا معامله ی انسان هدایت یافته با آنها نکند یعنی به آنها ثواب نمی دهد و مدح نمی کند یا بعید است هدایت شوند چون تنها راه هدایت همان بود که خدا در اختیار آنها قرار داد و راه دیگری وجود ندارد و خدا  آنها را به بهشت رهنمون نمی شود و خدا ظالمین را  که خدا راه را به آنها نشان داده به  سعادت و بهشت نمی رساند
کفر آگاهانه بعد از ایمان آگاهانه  ستم بر نفس است

آیه 87
مجازات آنها لعنت خدا و همه ی ملائکه و همه ی مردم بر آنها است

88-عذابشان ابدی و کم نشدنی است و مهلت توبه یا تأخیر در عذاب داده نمی شوند

آیه 89 
مگر کسانی که توبه کنند و خود را اصلاح و ایمان خود را تثبیت کنند که  با اینکه استحقاق مؤاخذه را دارند اما خدا رحیم و غفور است

90 مؤمنینی که کافر شوند و بر کفر خود بیفزایند و بر آن اصرار کنند اگر از ترس یا ناچاری یا در آستانه مرگ قرار گرفتن توبه کنند  توبه آنها قبول نمی شود و آنها گمراه حقیقی اند

آیه 91 -
شأن نزول آیه در باره کسانی  است که قبل از بعثت پیامبر به او ایمان داشتند پس از بعثت به او کافر شدند  یا در مورد همراهان حارث بن سوید است که پس از کشتن محذر بن زیاد در مدینه مرتد شده به مکه فرار کردند و  با توبه حارث توبه نکردند در مکه ماندند تا مردند و گرفتار عذاب الهی شدند وقتی مکه توسط پیامبر فتح شد آنها که زنده بودند توبه کردند و توبه آنها پذیرفته شد 
کفاری که در حال کفر بمیرند اگر زمین را پر از طلا کنند و برای نجات خود فدیه دهند  از آنها قبول نمی شود عذاب الیم دارند و یاری نمی شوند

مسعود اسدی .:
آغاز جزء چهارم
صفحه 62 آیه 92

خلاصه محتوای جزء چهارم
صفحه 62 آیه 92
کفار هر چه برای نجات خود فدیه دهند فایده ندارد اما

آیه :ای مؤمنین هرگز به تمام نیکی و فتوت و بهشت و طاعت و تقوی و مقام صلحا و اتقیا  نمی رسید مگر آنکه از جاه و مال نفیس خود به عنوان صدقه یا زکات مستحب یا حقوق مالی و زکات واجب  در صورتی که به آن علاقه دارید به قصد نفع رساندن در راه خدا انفاق کنید و از هرچه انفاق کنید خدا به کم و زیاد آن پاداش دهد و به نیت شما آگاه است

آیه 93 آل عمران

شأن نزول پیامبر به یهود می فرمود ابراهیم ع مانند من گوشت شتر را حلال می دانست یهود آن را حرام کرده و به حضرت نوح و حضرت ابراهیم نسبت می دادند این آیه نازل شد

آیه :همه غذاها بر بنی اسرائیل حلال بود مگر  آنکه حضرت یعقوب چون به گوشت شتر علاقه داشت به خاطر بیماری یا زهد و دوری از لذات دنیوی   به امر خدا یا اجتهاد خود یا تقویت روحیه ی زهد و حفظ آن گوشت شتر یا کبد و کليه و پیه ی آن را بر خود حرام کرد و از خدا خواست بر فرزندانش نیز حرام باشد پس تا قبل از نزول تورات گوشت شتر بر بنی اسرائیل حلال بود  تورات آن را حرام کرد یا پس از نزول تورات به خاطر مجازات بنی اسرائیل این غذا بر آنها حرام شد یا اینکه بنی اسرائیل قیل از نزول تورات  به اقتدای به حضرت یعقوب آن را بر خود حرام کرده بودند و آن را به خدا نسبت می دادند در حالی که در تورات چنین حکمی نبوده است لذا فرمود اگر راست می گویید حکم حرمت گوشت شتر را در تورات بیاورید در حالی که در تورات هم نخوردن گوشت شتر توسط حضرت یعقوب آمده است و آن را حکم الهی  عمومی نمی داند 

آیه 94 کسانی که بعد از این دلایل روشن و اتمام حجت الهی باز به خدا دروغ می بندند ستمکارند چون برای خود عذاب فراهم کرده اند

آیه 95
شأن نزول: یهود و نصارا  همیشه به مسلمانان می گفتند عظمت بیت المقدس از مکه بیشتر است مسلمانان هم می گفتند مقام کعبه بالاتر است که این آیات نازل شد 
بگو در حلال بودن گوشت شتر خدا راست می گوید نه یهود
 و در دین ابراهیم علیه السلام هم حکم همین است پس به دین حنیف ابراهیم علیه السلام ملحق شوید دینی که از باطل دور است و دل ها به آن تمایل دارد چون شما یهودیان مدعی هستید دینتان ابراهیمی است  و حضرت ابراهیم چون یهود و نصارا و مشرکین نبود که برای خدا شریک قائل شود
آیه 96
اولین خانه ای که در زمین برای عبادت وضع شد و سر از آب برآورد و زمین از زیر آن گسترده شد بر این اساس قبل از کعبه خانه ای نبوده است یا اولین خانه ای که برای عبادت و طواف وضع شد که مردم بدان رغبت داشتند کعبه بود که حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام مامور به بازسازی آن شدند کعبه بود بر این اساس قبل از کعبه خانه های مردم بوده است
خانه ای که در مکه و محل ازدحام جمعیت طواف کننده و شکننده ی گردن متجاوزین به آن است
و خانه ای است که نفع و خیرش ثابت و در حال رشد است مانند عبادت و طواف همیشگی مضاعف بودن ثواب عبادت بخشیده شدن گناهان،
 و خانه ای است که موجبات هدایت ر در آن است مانند هر متجاوزی به آن حمله کند نابود می شود خانه ای است که شفا می دهد آهوان در کنار درندگان زندگی می کنند پرندگان با مردم انس دارند سنگریزه هایی که با آن رمی جمرات می شود یک جا جمع نمی شود و محو می شود این کرامات باعث توجه مردم به کعبه و هدایت مردم می شود

آیه 97

در کعبه دلایل روشن بر عظمت آن وجود دارد مانند ازدحام جمعیت مورد توجه و تعظیم قرار گرفتن کعبه  حطیم (بین حجر الاسود و درب کعبه که بالاترین ارزش را برای عبادت دارد، حجر الاسود مقام ابراهیم، ارکان بیت، زمزم مشعرها،
 و نقش رد پای ابراهیم بر سنگ اینها همه علائم و نشانه های عظمت کعبه است
از جمله نشانه ها مقام ابراهیم است که هر که داخل آن شود مثل آن است که داخل تمام حرم شده  لذا در امان است اگر کسی با معرفت به واجبات داخل حرم شود در قیامت از عذاب الهی در امان خواهد بود و گفته شده 
عرب قبل از اسلام خدا به دلش انداخته بود که هرکس ولو آنکه بیشترین گناه یا جرم را می داشت اگر دارد کعبه می شد در امان بود اسلام این مطلب را تایید کرد لذا اگر کسی جرم حد داری انجام دهد و به کعبه پناه  آورد حد بر او جاری نمیشود فقط باید با او هیچ معامله و خرید و فروشی نکنند برای او غذا نبرند تا از حرم خارج شود و بیرون حرم بر او حد جاری شود 
اما اگر کسی در کعبه و مسجد الحرام جرم حد داری انجام دهد می شود همانجا حد بر او جاری کرد
بعد از بیان عظمت کعبه خدا می فرماید هر کس از نظر زاد و توشه و مرکب راه و نفقه عیال خود در ایام حج و پس از آن مستطیع باشد باید حج خانه خدا را انجام دهد که به آن حجة الاسلام می گویند و اگر مستطیعی انجام نداد و کفران نعمت کرد یا حج را انکار کرد خدا از جهانیان بی نیاز است و

قتی آیه و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه نازل شد یهود گفتند ما به دین حضرت ابراهیم هستیم و مسلمانیم و 
چون یهود سنگ ابراهیم علیه السلام را به سینه می زدند خداوند با بیان عظمت مکه و کعبه و واجب کردن حج دروغ آنها را برملا کرد چون یهود زیر بار حج نرفتند و بیت المقدس را بر کعبه ترجیح دادند

آیه 98  ای محمد  بگو به اهل کتاب یهود و نصارا که مدعی هستند اهل کتاب هستند ولی کتب را تحریف کردند چرا شما آیات خدا از جمله وجود علائم و حقانیت پیامبر اسلام در کتب خود را انکار می کنید در حالی که خدا اعمال شما را می بیند و آنها را برای پاداش و مجازات حفظ می کند

مخاطب قرار دادن اهل کتاب با تعبیر قل با اهل الکتاب برای تحقیر اهل کتاب است

 آیه 99
و  بگو چرا با یادآوری گذشته ها و ایجاد اختلاف بین مردم مانند زنده کردن اختلاف بین اوس و خزرج  و یا با تکذیب پیامبر یا تحریف کتب مؤمنان را از راه خدا باز می دارید و با ایجاد شبهه می خواهید راه دینداری را منحرف بروند
در حالی که شما علائم حقانیت پیامبر را در کتب خود دیده اید و عاقل هستید چون آیات تمیز حق از باطل را در اسلام می فهمید و خدا از این اعمال شما غافل نیست

آیه 100
ای مؤمنان  اگر مطیع عده ای از اهل کتاب شوید شما را به کفر برمیگردانند

صفحه 63 آیه 101

شأن نزول
گاهی اوس و خزرج به خاطر تحریک یهود با یادآوری گذشته در مقابل هم صف آرایی می کردند که پیامبر وساطت کرده و آنها را از تکرار جهالت گذشته برحذر می داشت که این آیات نازل شد
با وجود تلاوت آیات قرآن و وجود پیامبر و معجزاتش  در میان شما  و قرآنی که به منزله ی وجود پیامبر است  و اتمام حجت الهی کافر شدن شما امت اسلام یا ایمان نیاوردن کفار امری عجیب و بعید است

گویا وجود اختلاف همچون کفر است

و هرکس با چنگ زدن به کتاب و آیات و دین و ایمان به خدا و رسولش  و با پرهیز از شرک و پرهیز از عبادت غیر خدا از کفر و هلاکت امتناع کند به راه روشن یعنی قرآن به عنوان قانون خدا و پیامبر دارای معجزه به عنوان نشانه ی خدا  هدایت شده است
معجزات پیامبر مانند دیدن پشت سر، بیدار دلی در خواب،  سایه نداشتن پیشانی نورانی در شب

آیه 102 آل عمران 
یک نفر از اوس و یک نفر از خزرج  بر سر افتخارات  قبایل خود در اسلام  مشاجره کردند اوسی از خذیمة بن ثابت ذوالشهادتین و حنظله غسیل الملائکه و عاصم بن ثابت گ سعد بن معاذ اسم می برد و خزرجی از ابی بن کعب و معاذ بن جبل و زیدبن ثابت و سعدبن عباده اسم می برد مشاجره به صف آرایی دو قبیله کشیده شد پیامبر با الاغ  برای توقف مشاجره آمد و این آیات نازل شد 

ای مؤمنان با جهاد و اقامه ی عدل وپرهیز از همه گناهان  و پرهیز از کفران نعمت و نسيان خدا در حال خوف و امن از خدا بترسید و با رغبت اطاعت کنید  و تا دم مرگ  اسلام را ترک نکنید و در برابر پیامبر اسلام تسلیم باشید 

 اگر چه این آیه در مورد خوف از جان با آیات دیگر  تخصیص خورده و انجام گناه در  جای خوف از جان مباح دانسته است مانند آیه فاتقوا الله ما استطعتم یا آیه الا من اکره و قلبه مطمئن بالایمان

آیه 103
به ریسمان خدا یعنی اسلام و قرآن و ائمه اطهار جنگ بزنید و از غیر آنها امتناع کنید  قبل از اسلام مثل جنگ های طولانی مشرکین یا جنگ های 130 ساله اوس و خزرج با هم دشمن بودید ولی نعمت اسلام در دلتان الفت ایجاد کرد و کینه ها را کنار زدید و با نعمت اسلام برادرانه محبوب یکدیگر شدید در حالی که قبل از اسلام بین شما و جهنم مرگ فاصله بود و خدا شما را از آتش جهنم بیرون کشید
خدا حجت های خود را در تکالیف و امر و نهی خود قرار داد تا راه صواب را بروید

آیه 104 سوره آل عمران 

باید همه امت اسلام یا ائمه یا جماعتی از امت اسلام مردم را به دین دعوت کنند و به اطاعت خدا و آنچه در شرع و عقل نیک است امر کنند و از معصیت و آنچه در عقل و شرع بد است نهی کنند که اینها رستگارند
اگر من در منکم تبعیضیه باشد امر به معروف و نهی از منکر واجب کفایی است بعضی از شما
اما اگر من برای تبیین باشد امر به معروف و نهی از منکر واجب عینی است یعنی امت اسلام که شما هستید
وجوب امر به معروف و نهی از منکر در موارد دفع ضرر محتمل عقلی و شرعی و در غیر این موارد شرعی است

آیه 105 آل عمران
مانند یهود و نصارا و امثال آنها نباشید که با این همه دلایل روشن و اتمام حجت الهی باز به خاطر دشمنی با هم یا با اسلام و مسلمانان  دسته دسته شدند و دذ دین راه اختلاف را پیمودند که بر آنها عذاب بزرگی است
تفرقه همراه با اختلاف در دین حرام است

آیه 106 آل عمران
در قیامت صورت هایی درخشان و مسرور و صورت هایی غمگین و تیره است
اما به چهره های تیره یعنی یهود و نصارا که قبل از بعثت به پیامبر ایمان داشتند بعد از بعثت کافر شدند و مسلمانانی که بعدا منافق شدند و کفاری که از ایمان فطر

ی خود دست برداشتند و مسلمانانی که بعد از رحلت پیامبر اهل بدعت و مرتد شدند به همه اینها برای توبیخ و اقرار گرفتن گفته می شود چرا بعد از ایمان آوردن کافر شدید پس عذاب الهی را به خاطر کفرتان بچشید  یعنی سرنوشت عذاب آور خود را ببینید

آیه 107 آل عمران
اما مؤمنان با چهره های درخشان و مسرور در رحمت یعنی بهشت خدا برای ابدیت هستند
رحمت و بهشت تفضل خداست که استحقاق شکر را دارد
و این رحمت به خاطر تکلیف یا به خاطر عمل کردن خدا به وعده خود است که هر دو نیز تفضل و رحمت خداست

آیه 108 آل عمران
حجت ها و آیات الهی را به حق یعنی دارای ثواب و حکمت 
بر تو تلاوت می کنیم که خدا به عالمیان ظلم نمی کند یعنی بدون استحقاق عقاب نمی کند و از ثواب کسی کم نمی کند چون ظلم به خاطر دو چیز است یا جهل به آثار و زشتی ظلم یا نیاز، و این دو در مورد خدا محال است چون خود نقص ندارد که جهل داشته باشد و نیاز ندارد که بخواهد با ظلم ضرری را از خود دور یا منفعتی را به خود جلب کند

صفحه 64
آیه 109 سوره آل عمران

موضوع آیه 124
یاری مؤمنین در بدر با سه هزار ملائکه  و بیان آن برای مؤمنین توسط پیامبر

برای آرامش خاطر مؤمنین

125
امر به صبر و تقوا در جنگ احد تا هنگام حمله دشمن با پنج هزار ملائکه ی مهاجم یاری شوند
126 
پیروزی نزد خداست و مژده یاری ملائکه برای آرامش دلهایتان 
127
و نابودی بزرگان کفار و ذلت و ناامیدی دشمنان اسلام 

128

بخشش یا عذاب کفار یا فراریان از جنگ احد دست خداست نه پیامبر

129 -
مالکیت خدای غفور و رحیم بر هستی و  مختار بودن در بخشش و عذاب
130-
نهی از ربای مضاعف و امر به تقوا (تقوای اقتصادی) برای رستگار شدن

131
امر به پرهیز از آتشی که برای کفار فراهم شده 

132-
 و امر به اطاعت از خدا و رسولش برای مورد رحمت خاص خدا قرار گرفتن 

صفحه 68 
آیه 133
امر به شتاب به سوی مغفرت پروردگارتان برای بهشتی که عرض آن به وسعت آسمانها و زمین است که برای متقین فراهم شده است 

آیه 134 
صفات متقین : انفاق در خوشی و ناخوشی :کظم غیظ، عفو از مردم،، نتیجه محسن و محبوب خدا شدن 

آیه 135   و 136 
نتیجه توبه 
اهل گناه  و ستم به خویش، با یاد خدا و استغفار و اصرار نکردن بر گناه و علم به زشتی گناه و علم به عظمت خدا و قبولی توبه
 و اهل عمل صالح بودن به مغفرت پروردگار و  خلود در بهشت هایی که از زیر درختانش نهرها جاریست  می رسند

آیه 137
امر به تفکر در سنت ها و روش زندگی امت های گذشته  و 
سیر در زمین برای دیدن عاقبت تکذیب کنندگان آیات خدا

آیه 138 -
صفات قرآن، بیان کننده حقایق برای مردم، و هدایت و پند برای متقین
آیه 139
نهی از سستی و اندوه در جهاد که اگر مؤمن باشید برترید
آیه 140 -
تسلی دادن مؤمنین در جنگ احد دلیل بعضی شکست های موقتی
اگر در احد به شما رنجی رسید در بدر مثل آن به کفار رسید 
دست به دست شدن شکست و پیروزی بین مردم برای شناخت مؤمنان ثابت قدم از غیر مؤمن  و رسیدن مؤمن به مقام شهادت  و عینیت یافتن علم غیب خدا در شناخت مؤمن، و خدا ستمکاران را دوست ندارد 
آیه 141 صفحه 68 
 حوادثی چون احد برای خالص کردن مؤمن و نابود کردن کافر است 
آیه 142 
رفتن به بهشت بدون جهاد و صبر پندار باطل است 
آیه 143 - 
امتحان الهی 
آرزوی شهادت قبل از جنگ احد 
 و ترس هنگام دیدن مرگ در جنگ احد  و تماشا به جای اقدام و جهاد 

آیه 144-
 هنگام شایعه شهادت پیامبر در احد و فرار عده ای برای پناه بردن به ابوسفیان 
با مرگ یا شهادت محمد ص  که چون پیامبران گذشته پیامبر است نباید به کفر برگردید  که اگر کافر شوید به خدا ضرری نمی رسد  و پاداش شاکران نعمت اسلام و هدایت یعتی آنانکه تحت هیچ شرایطی از اسلام و مجاهده دست بردار نیستند
آیه 145 
ممکن نبودن فرار از مرگ به خاطر مشخص بودن مدت عمر
  و اینکه انسان هرچه اراده کند خدا به او می دهد دنیا را بخواهد خدا از دنیا به او میدهد و اگر آخرت را بخواهد خدا به او  آخرت را می دهد پاداش شاکران یعنی کسانی که آخرت را می خواهند را خدا می دهد 

آیه 146 
ربانی و صبور بودن راه سعادت در جهاد 
در  گذشته مردان خدایی  فراوانی همراه پیامبر خود کشته و مجروح دادند ولی به خاطر صبرشان دچار زبونی و ضعف و زمین گیری نشدند

آیه 147
دعای ربانیون هنگام جهاد
مغفرت گناهان بخشش زیاده روی، ثابت قدم ماندن و پیروزی بر کفار
آیه 148 
نتیجه ی دعا و  استقامت ربانیون 
بهره ی دنیا و بهره های نیکوی آخرت و محسن و محبوب خدا شدن

صفحه 69
آیه 149
نتیجه اطاعت مؤمنین از کفار خسران و کافر شدن است
آیه 150
مولای مؤمنان و بهترین یارشلن خداست نه کفار
آیه 151
ایجاد رعب در دل مشرکین توسط خدا  مشرکین ظالمینی اند  که برای شرک خود دلیل ندارند  که جایشان  آتش جهنم که بدترین جا است
آیه 152
آیه مربوط به جنگ احد 
صادق بودن وعده خدا  در مور

د شهادت حضرت زهرا...