سوره انعام ادامه جزء هفتم

مسعود اسدی .:
انعام آیه 1- خدا شناسی با توجه به خلق عالم صغیر یعنی آسمان و زمین و خلق عالم صغیر یعنی انسان
آیه برای بطلان تفکر به سه طایفه است
ماده پرستان و منکران آفرینش
دوگانه پرستان
مشرکان
حمد مخصوص خدایی است که خالق آسمان ها و زمین و جاعل نور و ظلمت که از آثار خلقت است اما کفار برای خدا شریک قرار می دهند منظور از ُظلمت در اینجا نور ضعیف است نه عدم نور
نور رمز وحدت و ظلمات رمز پراکندگی است

2-خطاب به کفار
در خدایی تردید دارید که شما را از گل بی ارزش برای تکامل خلق کرد و برای شما اجل غیر حتمی و حتمی قرار داد ولی شما از گل بت ساخته می پرستید

آیه 3-چون خدا خالق است حاکم بر هستی و مدیر و مدبر عالم و آگاه به آشکار و نهان و آثار اعمال و نیات و حاضر در همه جا همان خدای خالق یگانه است نه بتها

سیر تدریجی انحرافی کفار
شرک - تردید - اعراض - تکذیب، - استهزاء

آیه 4و 5 - اعراض آگاهانه کفار از همه ی آیات پروردگارشان و تکذیب و استهزاء آگاهانه ی آنچه از حق برایشان آمد به خاطر لجاجت آنها
عاقبت استهزاء را خبر می شوند

6-نتیجه لجاجت و کفر و تکذیب و استهزاء آیات خدا

نابودی اقوام گنه کار کافر لج باز در گذشته علیرغم امکانات فراوان و باران های پربرکت و نهرهای جاری
و جایگزین کردن اقوام دیگر به جای آنها

شأن نزول 7-جمعی از مشرکین به نام های نضربن حارث
عبدالله بن ابی امیه، نوفل بن خویلد به پیامبر اسلام گفتند اگر نامه ای از طرف خدا توسط چهار ملک بر ما نازل شود که ما آن را لمس کنیم ایمان می آوریم
این آیات نازل شد
(لجاجت و تکبر آنها به قدری زیاد است که)

اگر برگه ای بر تو نازل کنیم که آن را لمس کنند می گویند سحر است
آیه 8- مشرکین می گفتند اگر پیامبر اسلام راست می گوید چرا ملکی او را همراهی نمی کند
این آیات نازل شد
اینکه می گویید چرا برای ما ملکی نازل نمی شود اگر ملکی نازل شود کار تمام می شود اگر ایمان نیاورید مهلت داده نمی شوید و عذاب بر شما نازل می شود چون مشاهده حسی حقایق آخرین حد اتمام حجت است

صفحه 129- سوره انعام

آیه 9- اگر ملکی پیامبر می شد برای اینکه سخنش را بفهمید و از رفتارش الگو بگیرید بایست او را شبیه انسان قرار می دادیم باز همان اشکال پیش میآمد

آیه 10- تمسخر پیامبران برنامه عمومی کفار بوده که عذاب الهی تمسخر آنها را احاطه کرد

11-سیر در زمین برای دبدن سرانجام تکذیب کنندگان

12- آیات قبل برای اثبات توحید بود این آیه با دو دلیل برای اثبات معاد است به اعتراف فطرت مالک آسمان ها و زمین خداست و خدا سرچشمه ی رحمت است و رحمت را بر خود لازم شمرده است از رحمت خدا دور است که حیات انسان را با مرگ بگیرد و در مسیر تکامل قرار ندهد

چون خدا مالک و سرچشمه رحمت است شما را بدون شک قیامت جمع می کند قیامتی که شکی در آن نیست
اما زیان کاران به نفس خود یعنی کسانی که سرمایه درونی خود را تباه کرده اند ایمان نمی آورند یعنی خودشان را از رحمت خدا دور کرده اند

13-استدلال دیگر برای توحید
آنچه در شب و روز قرار دارد و ساکن و متحرک است ملک حقیقی خداست و آنچه در زمان و مکان محدود است و ویژگی آن سکون و حرکت است ازلی نیست پس مخلوق خدای سمیع و علیم است و خدا از اسرار عالم با همه وسعتش آگاه است
شب و روز منحصر زمین نیست برای همه کرات و سیارات عمومیت دارد

14- شأن نزول
مشرکین مکه به پیامبر اسلام گفتند دلیل ترک آیین ما توسط تو به خاطر فقر است ما اموال خود را با توتقسبم می کنیم تا ثروتمند شوی و دست از خدایان ما برداری و به آیین ما بازگردی

شأن نزول دوم مشرکین مکه خدای یکتا را خالق و برای هر چیزی از نیازهای خود پناه گاه و تکیه گاهی قائل بودند
این آیات نازل شد
خدای خالق آسمان ها و زمین و روزی دهنده ی خلق تکیه گاه و ولی شماست نه غیر خدا
بنا بر شأن نزول اول
به مشرکان بگو آیا کسی غیر از خالق آسمان ها و زمین ولی خود قرار دهم که غذا می دهد و نمی خورد
من به امر خدا و حکم عقل مامورم در بالاترین درجه ی تسلیم امر خدا باشم و اولین مسلمان از این امت و در اسلام از همه پیشقدم تر باشم نه از مشرکین

15-
و از مخالفت امر خدا به خاطر عذاب روز قیامت می ترسم

16-رهایی از عذاب قیامت باعث کسب رحمت خدا و رستگاری آشکاری می شود

17- قدرت قاهره خدا
برای دفع ضرر و جلب سود کاری از غیر خدا ساخته نیست
اگر خدا کمترین ضرری به تو برساند کسی جز خودش برطرف نتواند کرد و اگر خیری به تو برساند چون بر همه چیز قدرت دارد. ضر به معنی کمبود و نقصان است
18-خدای حکیم و خبیر آنچنان بر بندگانش تسلط و غلبه دارد که تاب کمترین مقاومت را در برابرش ندارند و به خاطر حکیم و خبیر بودنش این تسلط و قدرت را در مسیر تکامل بندگانش قرار می دهد

صفحه 130 سوره انعام

آیه 19 -شأن نزول عده ای از مشرکان مکه به پیامبر گفتند برای اثبات حقانیت خود از نصارا و یهود شاهد و موید بیاور
بگو بزرگترین شاهد خدایی است که بزرگترین معجزه یعنی قرآن را برای ترساندن و هدایت شما افراد لجوج و آیندگان نازل کرده چون این دین خاتم است آیا شما شاهدی دارید که با خدای یگانه خدای دیگری هم هست بگو خدا یکتاست و من از شرک شما بیزارم و من بلغ یعنی اگر قرآن به آنان برسد مسئولیت دارند

آیه 20- شاهد حقانیت پیامبر اهل کتابی هستند که پیامبر اسلام را بر اساس آیات تورات و انجیل مانند فرزندان خود می شناختند اما زیان کاران ایمان نمی آورند

آیه 21- ظالمترین افراد
کسانی که هم به خدا دروغ می بندند هم آیات الهی را تکذیب می کنند
ظالمین رستگار نمی شوند تکلیف ظالمترین ها معلوم است

دلیل ظالمترین بودن
از سه جهت ظلم است
شرک ظلم نسبت به ذات پاک خداست
. ظلم به خود و حد خود را تا پرستش چوب و سنگ پایین آوردن و دنیا و آخرت خود را تباه کردن
ظلم به جامعه و دیگران چون شرک باعث اختلاف و دشمتی می شود
در قرآن موارد دیگری را هم جزء ظالمترین ها آورده که همه آن موارد به شرک و کفر و عناد برمی گردد

22- در قیامت همه مشرکان را جمع می کنند به آنها گفته می شود آنان را که شریک خدا می پنداشتید کجایند تا شما را نجات دهند
23- کفر و فریب آنها این است که با قسم به خدا می گویند ما مشرک نبودیم
24- بیندیش چگونه به خود هم دروغ گفتند و غایب شدند آنچه را که به خدا دروغ می بستند و شریک خدا معرفی می کردند یعنی شریکان و معبودان بدادشان نمی رسند در قیامت حقایق چنان روشن می شود که متوجه می شوند به خودشان دروغ می گفتند
ابتدا شرک خود را انکار ولی پس از دبدن حقایق اعتراف به شرک خود و بطلان آن می کنند

25-وضع روانی مشرکان نفوذ ناپذیر
سخنان پیامبر را گوش می کنند اما مشرکین به خاطر تعصب کورکورانه و فرو رفتن در مادیات و پیروی از هوای نفس خدا بر قلب شان پرده افکنده سخن خدا را نمی فهمند و در گوششان سنگینی قرار داده لذا به هیچ آیه ای ایمان نمی آورند، نه تنها ایمان نمی آورند بلکه با پیامبر مجادله هم می کنند، و بعد از مجادله انکار کرده و تهمت می زنند و می گویند اینها افسانه های غیر واقعی کهن است
26- و بعد از آن از پيامبر فاصله می گیرند و دیگران را هم از ارتباط با پیامبر نهی می کنند اینها عليه خود کار می کنند و خود را هلاک می کنند ولی نمی فهمند

خلاصه ویژگی های مشرکان نفوذ ناپذیر
گوش کردن سخنان پیامبر
دلهای در پرده و گوش های سنگین
به خاطر تعصب مادی گرایی و هوا و هوس
نفهمیدن و ایمان نیاوردن
مجادله کردن
افسانه پنداشتن
فاصله گرفتن
نهی کردن دیگران از پيامبر

27-آثار شرک، دشمنی و عناد با خدا و پیامبر
هلاک خود، جهل تکذیب آیات الهی

27- آتش جهنم، آرزوی بازگشت به دنیا و تکذیب نکردن آیات خدا و و ایمان آوردن

صفحه 131
سوره انعام
28- آرزوی بازگشت به دنیا برای ایمان آوردن دروغ است
این آرزو به خاطر آشکار شدن نهان ها و حقیقت ها و در نتیجه پشیمانی و ترس از عذاب است که اگر اینها باز هم به دنیا برگردند به شرک خود ادامه دهند لذا درخواست بازگشت برای ایمان آنها دروغ است

29-ولی مشرکان گفتند زندگی فقط در دنیاست و ما مبعوث نمی شویم

آیه 30-می بینی به مشرکین در موقف حساب و هنگام دیدن حقایق و صحنه های عذاب خدا می گوید آیا اینها حق نبود
می گویند بله پروردگار ما
خدا می گوید پس به خاطر کفرتان عذاب را بچشید
خلاصه
اعتراف مشرکین به حقانیت اسلام در دادگاه عدل خدا و گرفتار عذاب شدن

31-تکذیب کنندگان ملاقات با خدا زیان کارند
و آمدن ناگهانی معاد در کمتر از یک ساعت و فریاد وا حسرتای مشرکین بر کوتاهی خود و حمل بار سنگین و بسیار بد گناهان خود

32-نزد اهل تقوا و عاقل دنیا لهو و لعب و آخرت بهتر از دنیاست

33- مصلحان و مشکلات راه
ما می دانیم تکذیب ها و تهمت های مشرکین غمگین ات می کند ولی آن ستمگران حقانیت تو را قبول دارند هدف انکار آیات ماست
داستان ابوجهل و ابوسفیان و اخنس بن شریق هر کدام جداگانه شبانه برای شنیدن قرآن نزدیک خانه پیامبر شدند
صبح هنگام بازگشت همدیگر را دیدند و به هم اعتراض کردند و مصمم شدند دیگر تکرار نکنند و این امر سه شب متوالی تکرار شد تا آنکه اخنس به ابوسفیان گفت نظرت در مورد سخنان محمد چیست ابوسفیان گفت بعض آن را فهمیدم و درک کردم اخنس نیز همان را گفت و اخنس نزد ابوجهل از حق بودن سخنان پیامبر پرسید ابوجهل گفت چه می خواهی بشنوم حقیقت اینکه ما در به دست آوردن ریاست با عبدمناف رقابت داشتیم مانند آنها به مردم اطعام و مرکب دادیم اکنون می گویند ما پیامبری داریم که به او وحی می شود والله به او ایمان نمی آوریم و تصدیقش نمی کنیم

34- رسولان پیشین هم تکذیب شدند ولی بر تکذیب و آزار ها صبر کردند تا آنها را بر کفار پیروز کردیم و این سنت تغییر ناپذیر خداست و در این مورد اخباری از رسولان به تو رسید
خلاصه رسولان بر آزار و اذیت ها صبر کردند تا پیروز شدند

35-اگر هدایت نشدن مشرکین برایت سخت است اگر می توانی نقبی در زمین ایجاد کن یا نردبانی در آسمان بگذار تا آیه ای به آنها نشان دهی انجام بده ولی آنها ایمان نمی آورند اگر خدا می خواست همه را هدایت می کرد اما اراده خداست که هرکس با اختیار خود ایمان بیاورد تا خوب و بد مشخص باشند پس از جاهلین به حکمت و مشیت خدا مباش یعنی بی تابی مکن

صفحه 132_انعام

سیراب از سرابم و از تشنگی خمار

36-مرگ و حیات حقیقی
آنان که سخن تو را می شنوند و می پذیرند دعوت تو را اجابت می کنند نه آنان که مرده متحرک و زنده نما هستند اینان در قیامت بازخواست می شوند مبعوث و به سوی خدا برمی گردند
خلاصه
زنده گان حقیقی به حق گوش می کنند نه مردگان زنده نما

37-شأن نزول جون رؤسای قریش از مقابله با قرآن عاجز شدند به پیامبر اسلام گفتند اگر راست می گویی معجزه ای مثل عصای موسی یا ناقه ی صالح بیاور تا به تو ایمان بیاوریم این خواسته از باب لجاجت و تحقیر قرآن بود
این آیه نازل شد
مشرکین گفتند چرا بر این پیامبر پروردگارش معجزه ای نیاورده بگو خدا می تواند آنچه شما به عنوان معجزه می خواهید به پیامبر خود بدهد اما بعد از آن اگر ایمان نیاورید هلاک می شوید ولی اکثرشان نمی دانند

خلاصه برای آنکه هلاک نشوند معجزه هایی که می خواهند خدا نمی آورد

38-- همه جنبندگان زمین و پرندگان آسمان مثل انسانها امت های مختلف اند که در محضر خدا قیامت محشور می شوند و به اندازه درک و شعور خود حساب پس می دهند و کیفر و پاداش می بینند هیچ چیزی را خدا در کتاب قرآن و کتاب خلقت و طبیعت کم نگذاشته است

39-- تکذیب کنندگان آیات الهی کر و لال و در ظلمات جهل و تعصب و کفر قرار دارند اراده خدا بر گمراهی گمراهان و هدایت یافتگان به صراط مستقیم تعلق گرفته است

40 - آ توحید فطری
گر شرک شما حقیقت دارد و راست می گویید آیا هنگام عذاب دنیوی و اخروی غیر خدا را برای نجات خود می خوانید
-
41- قطعا اینگونه نیست بلکه برای نجات خود خدا را می خوانید که اگر خود بخواهد مشکل شما را برطرف و آن لحظه شرک را فراموش می کنید

نکات پاسخ درونی آنها در عذاب ها چیست
نجات و غیر نجات آنها دست خداست
در آن لحظه غیر خدا را فراموش می کنند

42- برای تسلی پیامبر
برای امت های قبل از تو پیامبرانی فرستادیم چون گوش نکردند برای آنکه خاشع شوند و توبه کنند آنها را در سختی ها و گرفتاری ها قرار دادیم

43- چرا وقتی سختی هایی از جانب ما به سوی آنها آمد خاضع شدند ولی بعد از مدتی قسی القلب شدند و اعمال بدشان را شیطان نزدشان زینت داد

44- بعد از قساوت قلب و دلخوش کردن به اعمال شیطانی خود آنچه مایه تذکرشان می شد را فراموش کردند پس از امتحان با بلا، این بار با نعمت امتحان می شوند و بعضی ها با انواع نعمت گرفتار استدراج می شوند، یعنی توسط خدا درهای همه نعمت ها به روی آنها باز می شود تا هدایت شوند ولی دچار اتراف و خوشگذرانی شدند مجازات الهی ناگهان آنها را گرفت تا جایی که از نجات خود ناامید و حیران شدند

صفحه 133- سوره انعام

45- در نتیجه ریشه ظالمین قطع و نسلی از آنها باقی نماند
این امر حمد را به دنبال دارد که حمد مخصوص پروردگار عالمیان است

46-راه دیگر برای بیدار کردن مشرکین
توجه به نعمت شناخت
اگر خدا گوش و چشم ها و قلب شما را مهر زند و قدرت تشخیص خوب و بد را از شما بگیرد چه کسی غیر از خدا می تواند آن را باز به شما برگرداند بنگر چگونه آیات الهی و نشانه های هدایت با بیان ها و شیوه های مختلف شرح می دهیم ولی آنان روی برمی گردانند

47- و اگر عذاب الهی ناگهانی و بدون اطلاع قبلی و آیا آشکارا با اطلاع قبلی فرا رسد چه کسانی غیر از ظلمبن را هلاک کند که شرک ظلم عظیم است پس در دادن نعمت ها و جلوگیری از عذاب کاری از بت ها ساخته نیست

48- پیامبران غیر از انذار و تبشیر وظیفه ی دیگری ندارند و کسی که خود ایمان آورد و خود را اصلاح کند غمی ندارد

49- اما تکذیب کنندگان آیات الهی عذاب آن ها را به خاطر فسقشان لمس می کند در بر میگیرد

50 - مشرکان از پيامبر خواسته های نابجا داشتند که نشانه ی بهانه جویی آنها بود
گاهی تبدیل شدن مکه به باغستان و گاهی خانه هایی از طلا و گاهی نزول فرشتگان را از پيامبر طلب می کردند یا از پيامبر میخواستند آنها را از گذشته و آینده شان مطلع کند تا بتوانند جلوی ضررهای دنیوی خود را بگیرند یا انتظار داشتند پیامبر ملک باشد یا ملکی همراه او باشد
این آیات نازل شد
من نمی گویم گنجینه های خدا نزد من است و خود را ذاتا و مستقلا عالم به غیب و ملک نمی دانم و تابع وحی الهی ام
آیا بینا و نابینا مساوی اند نابینایی نتیجه عدم تفکر است
حقیر گوید
شاید منظور این باشد تفاوت من با شما در بصیر بودن است
یا اینکه اگر متفکر و بصیر باشید به نعمت ها و گنجینه های الهی و علم لدنی دست می

51- ای پیامبر کسانی که در این حد بصیرت دارند که از قیامت و محشر می ترسند آنها را انذار کن که برای آنها در قیامت جز خدا پناه و ولی و شفیعی نیست شاید تقوا پیشه کنند

52- شأن نزول :افراد کم بضاعتی مانند صهیب عمار بلال خباب در مجلسی اطراف پیامبر بودند مشرکین که مقام و منزلت را در ثروت می دیدند نظرشان به آنها افتاد به پیامبر گفتند اگر فقیران را از خود دور کنی شاید به تو نزدیک شدیم و به تو ایمان آوردیم این آیات نازل شد
کسانی که شب و روز خدا را می خوانند و ذات او را طلب می کنند طرد نکن چیزی از حساب آن ها بر تو و از حساب تو بر آنها نیست اگر آنها را طرد کنی از ستمکاران خواهی بود

صفحه 134- سوره انعام

شهادت حضرت زهرا...