خلاصه محتوای جزء سوم قرآن

شروع 1 3 آیه 253
موضوعات این آیه
برتری بعضی از انبیای الهی بر بعض دیگر از نظر شخصیت جایگاه و قلمرو رسالت  مانند برتری موسی و عیسی  و پیامبر اسلام
کلیم الله بودن موسی و مؤید بودن عیسی به روح القدس و معجزات دیگر مانند شفای بیماران لاعلاج 
و منظور از رفع بعضهم درجات پیامبر اسلام است که به عنوان امت وسط بودن اسلام بین موسی و عیسی قرار داده شده
جنگ امت ها با هم بعد از پیامبران خود به دلیل تحریف ها و خرافات  یا خوی تجاوزگری
جبر بر عالم حاکم نیست اگر خدا می خواست نجنگند قدرت داشت مانع شود اما خداوند اراده اش این است انسان بر اساس اختیار و انتخاب خود عمل کند
اختلاف مردم با هم بعد از آیات روشن و آشکار شدن حق بوده است یعنی حجت بر مردم تمام شده
عده ای از مردم ایمان آوردند و عده ای کافر شدند اگر خدا می خواست با هم نمی جنگیدند ولی اراده خدا بر اختیار انسان است چون ایمان بر اساس اختیار عامل رشد و تکامل است نه جبر

آیه 254
از اموال خود که رزق خداست انفاق کنید قبل از آمدن قیامت که در آن برای نجات از عذاب داد و ستد و دوست و شفاعتی در کار نباشد ترک انفاق ظلم است

آیه 255 آیت الکرسی 
12 صفت از صفات الهی ذکر شده است که عبارتند از 
1-الله جامع همه صفات کمالیه و احدیت  و یگانه معبود است 
2-حی یعنی حیات ذاتی  و حیات خدا یعنی علم و قدرت خدا ، 3-قیوم یعنی خدا قائم به ذات خود و حیات عالم قائم به اوست  4-سستی و خواب ندارد، یعنی فیض الهی دائمی است و قطع شدنی نیست 
5- و چون قیوم است مالک حقیقی آسمان ها و زمین است باور این مطلب مانع حق خوری می شود 
6- شفاعت فقط یه اذن اوست همه این صفات تاکیدی بر حی و قیوم بودن خدا دارد 
7- عالم به گذشته و آینده انسان یا دنیا و آخرت او است 

8- ، هیچکس احاطه به علم خدا ن

مسعود اسدی .:
دارد همه علوم از علم خداست اسرار و علم غیب به اندازه ای که خدا بخواهد به عده ای خاص داده می شود 
9و10 حکومت خدا بر آسمان ها و زمین گسترده است، حفظ  عالم خلقت بر خدا سنگین نیست 
11-خدا بلند مرتبه است، 12-خدا عظیم است 

آیه 256

دو پسر  ابوحصین در مدینه توسط تاجران شامی مسیحی شدند ابوحصین خواست با اجبار آن دو را به اسلام برگرداند از پیامبر کسب تکلیف کرد این آیات نازل شد
باورهای قلبی و عقاید را نمی توان با اجبار به کسی تحمیل کرد چون بی اثر و بی فایده است
راه رشد از بی راهه کاملا آشکار است پس کسی که ریسمان محکم الهی را بگیرد از حق جدا نمی شود و  خدا شنوا و دانای به دل ها و دلیل انتخاب هاست

صفحه 43  آیه 257
تنها سرپرست مؤمنین خداست که آنان را از ظلمات حیرت و شک و کوتاهی به نور اطمینان می برد یعنی آنان را از مراتب پایین ایمانی به مراتب بالا می آورد و  سرپرست های کفار طاغوت ها هستند که کفار را از نور فطرت و عقل به تاریکی گمراهی و فساد می برند کفار یک سرپرست ندارند و به دلیل گمراهی در آتش ابدی اند

آیه 258 مبارزه فرهنگی با کفر 
محاجه نمرود با حضرت ابراهیم علیه السلام
حضرت ابراهیم فرمود رب من کسی است که می میراند و زنده میکند نمرود که به خاطر پادشاهی غرور داشت از دو زندانی خود یکی را کشت و دیگری را آزاد کرد و گفت من هم زنده می کنم و می میرانم، حضرت ابراهیم فرمود رب من خورشید را از مشرق می آورد   تو از مغرب بیاور  نمرود کافر بهت زده   و در جواب واماند که خدا ظالمین را هدایت نمی کند

آیه 259
معاد جسمانی
حضرت عزیر وقتی منطقه ای که خانه هایش فرو ریخته و مردم آن مرده بودند را دید گفت استخوان های پوسیده اینهارا چگونه خدا زنده می کند  خدا او را میراند و پس از صد سال زنده کرد و گفت چند روز گذشت عزیز گفت یک روز یا نصف روز خدا فرمود صد سال مرده بودی ببین غذایت در این صد سال تازه مانده ولی الاغت پوسیده است خدا استخوان های الاغ را جمع  و بر آنها گوشت رویاند تا درس عبرتی برای مردم و بالا برنده علم عزیر به قدرت خدا بر این کار باشد

صفحه 44
آیه 260

حضرت ابراهیم علیه السلام چون دید  نصف مرداری در آب است و جانوران از آب و خشکی قسمتی بدن آن را خورده اند 
حضرت ابراهیم علیه السلام برای اطمینان قلبی از خدا خواست که معاد جسمانی را با چشم ببیند به امر خدا چهار پرنده (طاووس خروس کبوتر کلاغ) را ذبح و آنها را قطعه قطعه کرد و بدنشان را با هم مخلوط کرد و به ده قسمت تقسیم و بر سر ده کوه گذاشت و آن ها فرا خواند به اذن خدا  پرندگان زنده و با شتاب به سوی او آمدند خدا عزیز و حکیم است

آیه 261 تا 273 در موضوع انفاق و شرایط و آثار و آسیب های آن است

آیه 261
انفاق در راه خدا مانند  دانه ای است که از آن هفت خوشه بروید که در هر خوشه ای صد دانه باشد و خدای دانای بسیار عطا کننده طبق مشیت خود چند برابر به انفاق کننده عطا کند
آیه 262 به شرط آنکه این انفاق بدون منت گذاشتن و آزار رساندن باشد که اجر چنین انفاقی نزد خداست و غم و اندوهی برای انفاق کننده نیست
آیه 263
صحبت نیکو با فقیر و عفو از رفتار تند فقیر بهتر از انفاق با منت و آزار است که خدای حلیم روزی دهنده ی فقیر نیازی به انفاق کننده ندار د

آیه 264 

ای مؤمنین صدقات با منت و اذیت مانند صدقات ریایی باطل و بی اثر است چون ریاکار ایمان به خدا و معاد ندارد  ریا و چنین انفاقی مانند کشت دانه بر روی خاک نرم بر تخته سنگی است که پس از باران تند دانه و خاک از بین می روند و چیزی نصیب ریاکار نمی شود خدا کافران را هدایت نمی کند 

صفحه 45 آیه 265

کسی که برای رضای خدا و کسب ملکات اخلاقی انفاق می کنند مانند باغی در بلندی است که با باران های تند دوبرابر محصول می دهد  و اگر باران تند نبارد با همان باران اندک محصول دهد خدا به اعمال شما بیناست

266-کسی که انفاق نمیکند یا انفاقش با منت و آزار و ریایی است چون پیرمردی دارای فرزندان ضعیفی است که باغ پرمیوه و سرسبزش با تندباد سوزنده از بین برود این نشانه ها برای بیدار کردن فکر شماست یعنی چنین کسی  در اوج نیاز انفاق ریایی اش دست او را نخواهد گرفت

آیه 267  شأن نزول
در جاهلیت مردم از درآمد ربا  انفاق می کردند خدا  از انفاق مال حرام نهی کرد و بعضی گفته اند عده ای خرمای خراب بی ارزش را با خرمای خوب مخلوط و از آن انفاق می کردند خدا از اینکار نهی کرد
ای مؤمنان از درآمد  کسب  و آنچه خدا از زمین برای شما خارج می کند در صورتی که حلال و پاک  است انفاق کنید
 اما از مال حرام یا بی ارزش که اگر به خودتان بدهند با اکراه می گیرید انفاق نکنید خدا غنی و حمید است 

368 شیطان برای جلوگیری از انفاق شما را از فقر می ترساند و به گناه بخل   و منکراتی که از ثروت اندوزی است مبتلا می کند و خدا به انفاق کننده وعده آمرزش و

فضل میدهد خدا رحمت و قدرتش گسترده و دانای به همه چیز و مصالح ما است
 ۲۶۹ آیه 
خدا طبق مشیت خود به انسان حکمت میدهد نه بیحساب و کتاب 
هرکس حکمت به او داده شود خیر کثیر داده شده و  درک آن ویژه خردمندان است
 صفحه ۴۶ آیه ۲۷۵ 
خداوند از انگیزه و متعلق انفاق و نذر شما آگاه است از خوب یا بد، اخلاص یا ریا، یا منت و آزار بودن انفاق و هدف از نذر شما آگاه است خدا ظالمین یعنی کسانی که به نذر خود عمل نکنند و بخیلان و انفاق کنندگان ریاکار یا با منت و آزار را یاری نمیکند و انفاق و نذرشان در قیامت آنها را یاری نخواهد کرد که با انفاق باطل هم به فقیر هم به جامعه هم به خود ظلم کرده است
 آیه ۲۷۱
 انفاق آشکار خوب است چون تبلیغ انفاق است به شرط حفظ آبروی انفاق گیرنده اما بهتر است مخفی باشد تا از  ریا دور باشد آبروی انفاق گیرنده حفظ شود انفاقَ بسته به میزان انفاق و اخلاص آن بخشی از گناهان را از بین میبرد  طبق روایات انفاق مستحبی بهتر است مخفی  و انفاق واجب مانند زکات واجب بهتر است آشکارا باشد

 ۲۷۲ شأن نزول آیه 
مادر و جده مشرک اسماء مسلمان از او کمک خواستند اما  اسما کمک نکرد این آیه نازل شد
 جهت اجبار فقرای غیر مسلمان به اسلام ترک انفاق نکنید پیامبر قادر بر هدایت اجباری آن نیست هدایت تکوینی با عقل و فطرت و تشریعی  با کتب و رسل و توفیقی با فراهم شدن وسایل و هدایت به سوی نعمتها پاداشها در قیامت کار خداست که به مشیت خود انجام میدهد و پیامبر قادر بر هدایت تشریعی است انفاق اگر برای جلب رضایت خدا باشد به نفع انفاق کننده است و نتیجه کامل آن به انفاق کننده بر میگردد و به کسی ظلم نمی شود

 شان نزول آیه ۲۷۳ 
در مورد اصحاب صفه ۴۰۰ نفر فقیر بی خانمان و بدون خویشاوند از مکه و اطراف مدینه در سکویی به نام صفه که در کنار مسجد النبی به امر پیامبر ساخته شد ساکن شدند که هم مجاهد بودند هم محافظ پیامبر اکرم، 
خدا امر کرد مسلمانان به آنها کمک کنند 
 بهترین انفاق برای کسانی است که به خاطر جهاد یا کسب علم یا بیماری از تامین معاش باز ماندهاند و قدرت بر سفر برای کسب معاش ندارند و به خاطر طبع بلند شان مردم آنان را بی نیاز می پندارند در حالی که فقر از ظاهرشان پیداست از مردم هم چیزی نمیخواهند از اموال با ارزش بی عیب و هر خیری به اینها انفاق کنید که خدا از آن آگاه است

آیه 274 
 این آیه در مورد امام علی علیه السلام نازل شده است که چهار درهم داشت درهمی را در روز و درهمی در شب و در همی را آشکارا و درهمی  پنهانی انفاق کرد و این آیه نازل شد کسانی که شب و روز در پنهان و آشکار انفاق می کنند اجرشان  نزد رب شان است و غم و اندوهی ندارند

مسعود اسدی .:
صفحه 47

آیه 275

رباخوار به خاطر مس شیطان در دنیا  دیوانه وار  و بی منطق زندگی می کند و در آخرت دیوانه وار از قبر برمیخیزد  چون به خاطر رضایت طرفین بیع را مانند ربا می داند در حالی که خدا بیع را حلال و ربا را حرام کرده کسی که بعد از حرمت ربا از ربا دوری کند سود ربوی گذشته اش را مالک است و خدا می بخشد  اما اگر به ربا خوردن ادامه دهد در آتش ابدی می ماند

276 - ربا به تدریج نابود می شود چون اقتصاد و کار و تولید را از بین می برد و صدقات به تدریج رشد می کند چون مدیریت مالی اخلاقی باعث رشد اقتصاد می شود خداوند رباخوار بسیار ناسپاس بسیار گناه کار را دوست ندارد

277-اهل ایمان و عمل صالح و و اقامه نماز و پرداخت زکات اجرشان نزد خدا محفوظ و غم و اندوهی ندارند

(ولی ربا خوار اهل ایمان و عمل صالح و پرداخت زکات نیست و با شیطان ارتباط دارد)

278 - ای مؤمنین از خدا بترسید و سودهای ربایی را رها کنید 

279-که اگر چنین نکنید خدا و رسولش به جنگتان می آیند
اگر  از رباخواری توبه کنید فقط اصل مال خودتان را مالک هستید  که در این صورت نه ظلم کرده اید نه ظلم دیده اید

280-باید بده کار تهی دست را مهلت دهید تا توانگر شود و اگر هم نتوانست بدهی را بدهد، برای شما  بهتر است بگذرید و صدقه حساب کنید اگر به مصلحت خود آگاهید

281 - بترسید از بازگشت به سوی خدا و دیدن محصول نفس در روزی که به کسی ستم نمی شود

صفحه 48 آیه 282

در بدهی های مدت دار، مدیون باید  به یک کاتب عادل که بتواند طبق قانون شرع و عادلانه عمل کند مورد بدهی و زمان آن را املا کند
 و اگر مدیون مجنون یا صغیر یا لال یا بی سواد است ولی او با رعایت عدالت املا کند
 مدیون یا ولی او در املای بدهی باید تقوا را رعایت کنند و با رعایت زمان بدهی از بدهی چیزی کم نکنند 
و باید بر آن،  دو مرد مسلمان بالغ عادل یا یک مرد و دو زن را شاهد بگیرند که اگر زنی فراموش کرد زن دیگر او را به یاد آورد   کاتب و شاهد از این کار نباید ابا کنند  و حق کتابت پرداخت شود 
 و نباید از کتابت بدهی  و زمان آن خسته شوند چه دین کم باشد چه زیاد
این قانون نزد خدا عادلانه تر و برای شهادت محکم تر و برای رفع تردید و رفع سوء تفاهم نزدیک تر است
در معاملات نقدی کتابت لازم نیست ولی شاهد نیاز است
و کاتب و شاهد نباید از بابت کتابت و شهادت ضرر ببینند یا ضرر بزنند که  اگر چنین کنید از فرمان خدا خارج شده اید
در انجام قوانین الهی تقوای الهی داشته باشید که خدا آنچه مورد نیاز و سعادت شماست به شما می آموزد که خدا به همه چیز آگاه است 

صفحه 49
آیه 283
اگر در سفر یا به دلیل دیگر کاتبی نبود طلبکار باید گرو بگیرد مگر اینکه بدهکار را امین بداند که در این صورت گرو لازم نیست و بدهکار امین باید در موعد مقرر بدهی خود که امانت نیر هست به صاحبش بدهد  و از خدا که رب اوست بترسد. شاهدان نباید شهادت خود را کتمان کنند که اگر چنین کنند دلشان گناه کار است چون کتمان امری درونی است خدا به نیات شما آگاه است

آیه 284- در خصوص اموری که ذاتا قلبی است مانند ریا شرک کتمان،
خدایی که مالک حقیقی آسمان ها و زمین و ما فيها است  آشکار و نهان درون شما را محاسبه و طبق آن جزا می دهد
 و طبق مشیت عادلانه ی دقیق خود  می بخشد یا عذاب می کند که خدا بر همه چیز قادر است

285- این آیه ضد پلورالیزم است و هدف نهایی دین امت واحده بودن است
شأن نزول پس از نزول آیه قبل مبنی بر اینکه خدا نیات و خطورات قلبی را حساب می کشد عده ای  نزد پیامبر آمده و از وسوسه های باطنی خود اظهار نگرانی کردند  این آیه نازل شد 

پیامبر اسلام به آنچه بر او نازل شده ایمان دارد و همه مؤمنان به خدا و ملائکه و همه کتب آسمانی  و همه پیامبران ایمان دارند و بین احدی از پیامبران در پیامبر بودن فرقی نمی گذارند  به همین دلیل  می گویند شنیدیم و فهمیدیم و تصدیق کردیم و اطاعت کردیم پروردگار ما،لغزش های مارا ببخش که بازگشت ما به سوی توست
ایمان به نبدأ و معاد با التزام عملی به آموزه های وحیانی همراه است

آیه 286 - ادامه پاسخ نگرانی مؤمنین از خطورات قلبی
 
تکلیف به اندازه توان است  خوبی ها مطابق فطرت و به نفع و بدی ها خلاف فطرت و به ضرر انسانند   خواسته ی مؤمنین باید این باشد که 
پروردگار ما! اگر در اثر سهل انگاری فراموش کردیم و گناه  یا خطا کردیم ما را مؤاخذه نکن  تکالیف سنگینی که نتیجه گناهان است چنانکه بر امت های قبل بود برای مجازاتمان بر دوش ما مگذار  (مانند حرام شدن بعض حیوانات حلال گوشت یا کشتن یکدیگر به خاطر گوساله پرستی در بنی اسرائیل،) 
تکالیف و امتحانات و عذاب هایی که در طاقت ما نیست بر ما قرار مده 
از ما بگذر و ببخش و رحم کن که تو سرپرست ما هستی 
با ایمان و فهم و اطاعت تحت سرپرستی خدا  خدایا ما را بر کفار یاری ده

پایان سوره بقره 

آغاز سوره ی آل عمران 

مسعود اسدی .:
1 سوره آل عمران
طبق نقلی 80ا آیه اول این سوره در باره مسیحیان نجران است
60 نفر از آنها که 14 نفرشان از بزرگان و از این 14 نفر سه نفرشان به نام عاقب و سید و ابوحارثه رهبران آنها بودند با لباس های فاخر هنگام عصر وارد مدینه شده و بعد از نماز عصر پیامبر در مسجد با صدای ناقوس نماز خود را به سمت بیت المقدس خواندند و پیامبر مانع آنان نشد پیامبر آنها را به اسلام دعوت کردند گفتند ما قبلا دز برابر خدا تسلیم شده ایم
پیامبر فرمود دروغ می گویید چون صلیب را می پرستید گوشت خوک می خورید و عیسی را پسر خدا می دانید گفتند پس پدر عیسی کیست پیامبر فرمود باید بین پدر و پسر شباهت باشد در حالیکه که عیسی متولد شده و می می میرد و بدون خواست خدا بر هیچ کاری قادر نیست در حالی که خدا اینگونه نیست خدا هرگز نمی میرد عالم به غیب است اختیار دار همه چیز است روزی دهنده است و عیسی اینگونه نیست 

محتوای آیات اول تا نهم صفحه 50

 آیه 2-خدا یکتا و  حی و قیوم است حی و قیوم اسم اعظم خداست
آیه 3 و 4-خدایی که برای هدایت مردم قبلا فرستنده تورات و انجیل است 1ی نازل کرده که صادق و دارای حکمت و تصدیق کننده  کتب آسمانی و پیامبران گذشته و فرقان یعنی آیات محکم یا دارای دلایل جداکننده ی حق از باطل و هدایت از گمراهی و حلال از حرام و یا یاری کننده پیامبر و یا دارای برهان هایی علیه نصارای نجران است
خدای عزیز منتقم  منکرین این دلایل را شدیدا عذاب می کند

انتقام کیفر دادن بدکار

هیچ چیز بر خدا مخفی نیست و آن یکتای عزیز و حکیم بر اساس حکمت و مشیت انسان را در رحم صورتبندی می کند

خدا دو دسته آیات محکمات یعنی دارای معانی مشخص و متشابهات نازل کرده محکمات ام الکتاب اند متشابهات را باید  آیات محکمات یا خدا و راسخان در علم تبیین و تأویل کنند اما بیماردلان و کجروان  برای ایجاد فتنه با تأویل غلط به متشابهات عمل می کنند ولی راسخان در علم میگویند  ما ایمان داریم همه قرآن از پرودگار ماست صاحبان عقل که پیرو هوای نفس نیستند متذکر می شوند 

ای پروردگار بسیار بخشنده دل های ما را بعد از آنکه هدایت کردی منحرف نکن و از نزد خودت رحمت عطا کن 

پروردگارا روز قیامت که در آن شکی نیست همه مردم را جمع خواهی کرد که در این امر خلف وعده ای نیست
سه ویژگی راسخان در علم
اولو الالباب، توکل به خدا و توحید ربوبی داشتن یقین به معاد

در معنی آیات محکمات پنج قول است
فهم آیه بدون قرینه برخلاف متشابه
آیات ناسخ محکم و منسوخ متشابه است
آیات محکم یک معنا دارد متشابه بیش از یک معنا
محکم آیاتی که تکرار نشده متشابه آیاتی که لفظ آن تکرار شده است
محکم تفسیر و تأویل آن معین است متشابه معین نیست

دلایل تمسک به آیات متشابه
بیمار دلی و کج روی
به اشتباه انداختن افراد کم فهم
کسب مقام و ثروت و قدرت و شرافت
برای کافر شدن جامعه اسلامی

مصادیق پیروان متشابه
نصارای نجران  برای تأیید خود به تعبیر قرآنی کلمة الله و روح الله استناد کردند که عیسی روح خداست

یهود که با حساب جمل برای اسلام پایانی قائل شوند
منافقان
همه اهل باطل یا دارای هدف باطل که برای رسیدن به آن به آیات متشابه قرآن تمسک می کردند مانند غلات یا خوارج

گاهی از این جهت که همه آیات قرآن یقینی و محکم است به همه آیات محکم گفته شده

و از این نظر که قرآن درست و  دور از تناقض  و ایراد است و از این نظر آیات قرآن به هم شبیه هستند به کل قرآن متشابه اطلاق شده است

معانی لا تزغ قلوبنا
ثابت قدم ماندن در هدایت به معنی ایصال الی المطلوب
عدم سلب توفیق
تکلیف های سخت بر ما تحمیل مکن
تقاضای تطهیر قلب و شرح صدر
ثابت ماندن بر یقین و اطمینان قلبی
اجابت این درخواست ها بدون لطف و رحمت خدا ممکن نیست لذا می گوییم و هب لنا

صفحه 51
آیه 10و 11

اموال و اولاد کفار از ابتدا تا انتها نزد خدا از عذاب خدا آنها را بی نیاز نمی کند

معانی کدأب آل فرعون: عادت و سنت و امر و حال کفار در تکذیب پیامبر مانندعادت  یا سنت  و شأن  و حال آل فرعون در تکذیب پیامبران شان بوده است 
تلاش  کفار مانند تلاش آل فرعون در غلبه بر پیامبر بود 
عادت خدا در عذاب کفار مانند عادت خدا در عذاب آل فرعون است

عادت و تلاش و امر و حال کفار در تکذیب و انکار آیات خدا مانند آل فرعون و کفار از امت های گذشته است لذا خدای شدید العقاب آنها را به خاطر گناهانشان مؤاخذه کرد
ذنب گناهی که به دنبالش عذاب است

کفار  در آن تلاش و عادت شکست خورده   و در بدترین جا یعنی جهنم محشور می شوند

جهنم یعنی جهنام چاه بسیار عمیق

شأن نزول آیه
بعد از جنگ بدر پیامبر به یهود بنی قینقاع  گفت اسلام بیاورید

تا به سرنوشت قریش در بدر دچار نشوید گفتند آنها علم نظامی نداشتند بر ما غالب نمی شوی این آیه نازل شد

در شأن نزول دوم 
آیه در مورد مشرکین مکه نازل شده که به زودی در بدر شکست می خورند در واقع یک پیشگویی بود

شأن نزول 1
بعد از جنگ بدر یهود با خود گفتند این همان پیامبر موعود در تورات است هیچ وقت شکست نمی خورد عده ای گفتند بیشتر صبر کنید  بعد از جنگ احد یهود منکر پیامبری پیامبر اسلام شدند و حتی پیمان قبلی خود با پیامبر را شکستند و کعب بن اشرف با سی نفر به مکه رفتند تا با آنان علیه پیامبر همپیمان شوند که این آیه نازل شد

لذا طبق آیه قرآن مسلمانان بر یهود و مشرکین پیروز شدند

آیه 13 آل عمران 
شأن نزول در مورد جنگ بدر، مسلمانان با 313 نفر  (به تعداد یاران لوط) که 77 نفر مهاجرین و 236 نفر انصار بودند با 70 شتر و دو اسب و شش زره و هشت شمشیر با حضور پیامبر و فرماندهی امام علی علیه السلام و سعد بن عباده در مقابل 700تا هزار نفر مشرکین مکه با صد اسب جنگیدند با با 22 شهید  با کمک خدا پیروز شدند 
این آیه خطاب به یهود و مشرکین و حاضران در جنگ بدر نازل شد 
بعد از وعده پیروزی نمونه ای از آن را بیان می کند 
به یاد ارید وقتی دو گروه مجاهدان الهی و کفار در مقابل هم قرار گرفتید و خدا لشکر اسلام را در چشم کفار دو برابر نشان داد  و خداوند با استدلال و فرشتگان و تصرف در چشم کفار و ایجاد رعب در دل کفار لشکر اسلام را یاری کرد 
و در آن عبرت برای اهل بصیرت است

آیه 14 سوره آل عمران
محبت و اشتهای به زن و فرزند و مال انبوه مانند طلا و نقره و اسبان نیکو که سوار آن خیال می کند عظمت پیدا کرده و چهارپایان گاو گوسفند و شتر  و کشت و زرع که متاع ناچیز و نابود شدنی دنیاست در نزد انسان توسط نفس یا شیطان برای فریب دادن و یا توسط خدا برای آزمایش زینت داده شد در حالی که آنچه نزد خداست نیکوست و سرانجام نیک نزد خداست

آیه 15 سوره آل عمران

اما برای متقین نعمت های بهشتی باغ ها و نهرها و زن های پاک و رضوان الهی از زینت های دنیا بهتر است و خدا به بندگانش بصیر است

صفحه ی 52 آیه 16 سوره آل عمران

متقین کسانی اند که اظهار ایمان و استغفار  و نجات از آتش را از خدا می خواهند

آیه 17 آل عمران
صفات متقین
صابر صادق قانت یعنی مطیع دائمی خاضع،، انفاق کننده، و استغفار کننده در سحرها
استغفار در سحر یعنی خواندن نماز مستحبی ویا طلب استغفار  یا نماز صبح جماعت

آیه 18 آل عمران
خدا با خلقت دقیق و حساب شده ی عالم و انسان و ارسال رسل و کتب و ملائکه با مشاهده ی عالم و حقایق و دانشمندان با مطالعه و تدبر در  طبیعت و قرآن و نفس بر یکتایی  و عدالت  و قدرت و حکمت خدا گواهی می دهند

آیه 19 آل عمران
تنها دین اسلام است و اهل کتاب و یهود و نصارا آگاهانه و از روی بغی و حسادت و تجاوزگری در دین اختلاف کردند کسی که آیات خدا یعنی حجت های ظاهری و تورات و انجیل و قرآن را تکذیب کند خدا سریع به حسابش می رسد

آیه 20 آل عمران
در مخاصمه آن ها با تو بگو من و مسلمانان با تمام وجود از خدای یگانه خالصانه اطاعت می کنیم و اهل کتاب و مشرکین را به اسلام دعوت کنید اگر اسلام آوردند هدایت می شوند و گرنه وظیفه تو فقط تبلیغ است و خدا به کفر آنها و اخلاص  و تبلیغ شما آگاه است

آیه 21 و 22 آل عمران
کافران به آیات خدا که پیامبران و عدالتخواهان را می کشند هم عذابشان دردناک است هم اعمال خوبشان  در دنیا و آخرت باطل و بی اثر است  و یاری نمی شوند

آیه 23 آل عمران صفحه 53

نمونه ای از انحرافات اهل کتاب
وقتی یهودیان برای اثبات حقانیت پیامبر اسلام یا اجرای حکم زنای محصنه  به عمل به تورات دعوت شدند یا اینکه اهل کتاب به سوی قرآن دعوت شدند به قران یا آن بخش از تورات پشت کرده اعراض کردند
24 آل عمران 
چون عذاب الهی را برای خود موقتی می دانستند و  خود را با نسبت دادن این دروغ در دینشان فریب داده بودند
25- روز قیامت که جمع می شوند تا نتیجه ی آنچه با نفس خود کسب کرده اند  دریابند حالشان چگونه است  روزی که کیفر انسان به اندازه استحقاق و پاداش  او بیش از استحقاقشان است  به کسی ظلم نمی شود

26 - 
شأن نزول پیامبر در مدینه وعده ی پیروزی بر روم و فارس را داد منافقین گفتند  مکه و مدینه برای او کافی نیست که طمع در روم و فارس بسته محمد کجا روم و فارس کجا  این آیه نازل شد 
خدایی که مالک دنیا و آخرت و بندگان خدا و دارایی های آنها و سلطنت و نبوت است   دادن ملک  نبوت و امامت  و غلبه پیامبر بر روم و فارس و گرفتن ملک از روم و فارس ، و عزت مؤمن و پیامبر و اولیا الهی بر اثر ایمان و ذلت ابوجهل در اثر کفر و گناه را بر اساس مشیت  خود می دهد همه ی خیرات دست خدا و خدا بر عدم و ایجاد هر کاری قادر است

27- شب و روز را در هم فرو کرده و مرده و زنده را از یکدیگر خارج می کند  مانند پدر و فرزندی که یکی از آن دو مؤمن رو دیگری کافر باشد و خدا رزق بی حساب یعنی بدون امساک و رزق بهشتی که بی نهایت است می دهد

28-

مؤمنان نباید کفار یعنی یهود و نصارا یا دشمنان را به جای مؤمنان دوست و سرپرست خود قرار دهند چه به عنوان یاری کردن چه یاری شدن ، که اگر چنین کند از رابطه و رحمت خدا محروم است مگر از باب تقیه و تظاهر به دوستی برای دفع خطر 
و خدا شما را از عذاب خود به خاطر دوستی با کفار برحذر می دارد و بازگشت همه به سوی خداست 

29-چون تقیه و دوستی امر قلبی است اگر دوستی با کفار را در دل پنهان کنید بدانید 
خدا به پنهان و آشکار سینه ها و نیت ها و آنچه در آسمان و زمین است آگاه است چون آگاه است بر هر کاری نیز قادر است

صفحه 54 آیه 30

مسعود اسدی .:
محتوای صفحه 54
آیه 30
دیدن اعمال خوب و بد  در قیامت و آرزوی دوری از این اعمال
خوف و رجا : تحذیر خدا از خود و رؤوف بودن به بندگان

آیه 31
دوست داشتن خدا در گروه اطاعت از پیامبر 
نتیجه اش محبت خدا به بنده و غفران الهی  
صفات خدا غفور و رحیم 

آیه 32

امر به اطاعت از خدا و رسولش، و  پشت کردن به این امر مساوی با کفر، خدا کافران را دوست ندارد

آیه 33 و 34 
خالص کردن آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران برای خود و برتری دادن آنان بر جهانیان که آنها همه از نظر تقوا و فضیلت و دودمان از همند
صفت خدا سمیع و علیم است

آیه 35 تا 37 
داستان  تولد حضرت مریم 
همسر عمران در حاملگی فرزندش را نذر عبادت و خدمت در محراب بیت المقدس کرد که آزاد برای عبادت باشد و از خدا خواست نذرش را بپذیرد ولی فرزندش دختر شد و با تاسف گفت خدایا دختر مانند پسر نیست  نامش را مریم گذاشتم و مریم و نسلش را از شر شیطان و گناه در پناه تو قرار دادم و خدا نذرش را به نیکی قبول کرد و مریم در محراب بیت المقدس مشغول عبادت شد و خدا رشد جسمی و معنوی مریم را نیکو قرار داد و کفالت او را به زکریا سپرد و زکریا همیشه در محراب غذای مریم را آماده میدید وقتی از او می پرسید این غذا از کجاست مریم می گفت از طرف خداست و خدا رزق بنده اش را از جایی که حساب نمی کند می دهد 

1 صفحه ی 55 
آیه 38 تا 41 داستان تولد حضرت یحیی 
زکریا بعد از دیدن لطف خدا به حضرت مریم از خدا ذریه ی پاک طلب کرد و  در حال نماز در محراب  ملائکه به او بشارت  دادند که خدا  پسری به تو می دهد به نام یحیی که 
که تصدیق کننده کلمة الله (کلام الهی یا حضرت عیسی)  و سرور و دور از هوس ها و صالح خواهد بود
 و زکریا  گفت چگونه خدا به من پیر و همسر نازایم فرزند می دهد فرشته خدا گفت همینگونه است و  خدا هرچه بخواهد انجام دهد  زکریا گفت علامتش چیست خدا فرمود علامتش این است که سه روز با مردم سخن نمی گویی مگر با رمز  و اشاره ی سر و دست، به شکرانه این نعمت زیاد ذکر بگو و شب روز  خدا را تسبیح کن

آیه 42 تا 48
داستان حضرت مریم و تولد حضرت عیسی علیه السلام

ملائکه به مریم گفتند خدا تو را از پلیدی ها پاک و برای خود خالص کرد و بر  همه ی زنان زمانت برتری داد به شکر این نعمت خاضعانه خدا را عبادت کن و با سجده و رکوع نماز بگذار 
خطاب به پیامبر خدا می فرماید داستان مریم از خبرهای غیبی است وفتی برای تکفل مریم بزرگان یهود قرعه می انداختند تا این افتخار نصیبشان شود و در این مورد با هم 
منازعه می کردند که قرعه به نام زکریا افتاد تو آنجا نبودی 
ملائکه به مریم گفتند خدا تو را به فرزندی بشارت می دهد که کلمه ی خدا و نامش مسیح عیسی بن مریم است که ذر دنیا و آخرت وجیه و از بندگان مقرب خداست

صفحه 56   آیه 46 و47

 و فرزندت در گهواره برای تبرئه تو و اثبات عظمت خود و در میان سالی برای ابلاغ رسالت و هدایت مردم سخن می گوید
 و مریم گفت خدایا چگونه فرزندی دارم در حالی که بشری مرا لمس نکرده خدا فرمود اراده و قضای الهی است که وقتی اراده کند باش ایجاد می شود
این آیات خطاب به مسیحیان نجران است تا به آنها بگوید عیسی خدا یا پسر خدا نیست بلکه مخلوق  و بنده ی خداست

آیات 48 تا 62 ادامه داستان حضرت عیسی علیه السلام است
آیه 48
تعلیم کتب آسمانی مانند زبور و نوشتن 9جزء  خط  و حکمت (احکام شریعت) و تورات و انجیل توسط خدا به عیسی
آیه 49
رسول به سوی بنی اسرائیل با معجزات از جمله  دمیدن در پرندگان گلی و پرنده شدن آنها  به اذن خدا 
زنده کردن مردگان و شفای نابینا و پیس به اذن خدا و خبر دادن  به آنچه ذخیره می کنند یا می خورند  این معجزات جهت هدایت و ایمان آوردن مردم

آیه 50
عیسی علیه السلام تصدیق کننده ی تورات، حلال کننده آنچه برای بنی اسرائیل در اثر گناه کردن حرام شده بود مانند گوشت شتر، و آوردن دلیل و معجزه  برای ایجاد تقوا در مردم و اطاعت مردم از خداست

آیه 51
صراط مستقیم پرستش و عبادت خداست که پروردگار من و شماست بطلان عقیده نصارا مینی بر خدا یا پسر خدا بودن عیسی

آیه 52
چون عیسی علیه السلام کفرشان را دید یار طلبید حواریون اعلان یاری کردند و گفتند به خدا ایمان آوردیم شاهد تسلیم و ایمان ما باش

حواری نورانی باران انبیا سفید چهره بسیار نظیف  رختشوی

عیسی علیه السلام به معجزه برای حواریون آب و نان تهیه می کرد تا خواستند بهترین شان معرفی شود فرمود بهترین شما کسی است که اهل کار و تلاش باشد از آن پس رختشویی را پیشه کردند

صفحه ی  57 آیه 53 حواریون دعا کردند پروردگارا ما را به خاطر ایمان و پیروی از عیسی علیه السلام جزء شاهدین قرار ده

رسیدن به مقام شهید

یا مقام گواهان یا اقرار کنندگان به توحید

ایمان به وحی =اطاعت از پیامبر = مقام شهود

آیه 54
برای قتل عیسی نیرنگ کردند و خدا برای نجاتش چاره جویی کرد  و خدا بهترین چاره جویان است
مکر =نیرنگ برای ضرر زدن
مکر خدا =چاره جویی خدا

آیه 55
پنج لطف خدا به عیسی علیه السلام
توفی رفعت تطهیر برتری پیروان  مجازات مخالفین در قیامت 
خدا به عیسی فرمود تو را به سویم در خواب به بالا می برم و از پلیدی های کفر و مکر کفار دور می کنم  و پیروانت را تا قیامت فوق همگان قرار می دهم (پیروان عیسی به هدایت عیسی علیه السلام به پیامبر اسلام ایمان آوردند)  به سویم برمیگردید و در قیامت در آنچه اختلاف کردید حکم کنم

آیه 56و 57
کفار گرفتار عذاب شدید در دنیا و آخرت می شوند و یاری ندارند اهل ایمان و عمل صالح به پاداش کامل می رسند خدا ظالم را دوست ندارد

آیه 58 داستان عیسی آیاتی از قرآن حکیم است که بر پیامبر تلاوت شد

آیه 59 خلقت عیسی مانند خلقت آدم از خاک است که به اراده خدا ایجاد شد

آیه 60
در آنچه حق است و از طرف پروردگارت آمده شک مکن

آیه 61
ای پیامبر اگر با این آیات و محاجه با نصارای نجران  و  حصول علم آنها به حقیقت باز هم ایمان نیاوردند آنها را به مباهله دعوت کن
 با آمدن خود و زنان و فرزندان آنان و پیامبر  مباهله کنید و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهید نصارا با گروه قابل توجهی و پیامبر با حضرت زهرا و علی و حسنین در موعد و مکان مباهله آمدند بزرگ نصارا با دیدن عظمت و نورانیت پیامبر و اهل بیتش از  انجام مباهله پشیمان شدند  عده ای از نصارا مسلمان شدند  و بقیه  نصارای نجران حاضر شدند
با پرداخت جزیه از مخالفت با اسلام دست برداشته در پناه اسلام باشند

صفحه 58

آیه 62
قرآن داستان عیسی را به حق آورده نه نصارا خدا یکتاست و اوست که عزیز و حکیم است

آیه 63
با بیان حقیقت داستان عیسی اگر نصارا  باز هم از حقیقت رو بگردانند مفسدند خدا به مفسدین آگاه است

 آیه 64 توجه به وجوه اشتراک
بیایید به سوی آنچه همه قبول دارید یگانه پرستی پرهیز از شرک و پرهیز از پذیرفتن ولایت و ربوبیت غیر خدا
اگر باز قبول نکردند بگویید شاهد باشید ما مسلمانیم

آیه 65  تا 68 
 بطلان ادعای ابراهیمی بودن یهود و نصارا 
65 چگونه حضرت ابراهیم را مؤید خود و خود را به دین او میدانید در حالی که تورات و انجیل بعد از ابراهیم علیه السلام آمده اند  چرا تعقل نمی کنید 
چون یهود حضرت ابراهیم را یهودی و نصارا وی را نصرانی می دانستند 
66- در باره آنچه می دانید محاجه کردید چرا در باره آنچه نمی دانید  محاجه می کنید در حالی که خدا به دین ابراهیم علیه السلام آگاه است نه شما
67 - حضرت ابراهیم یهودی و نصرانی و مشرک نبود بلکه حنیف یعنی دور از باطل و گرایش به حق و مسلم است
68-سزاوارترین مردم به دین ابراهیم علیه السلام پیروانش و پیامبر اسلام و مؤمنان هستند که خدا سرپرست و ولی مؤمنین است

69-تلاش کفار برای گمراهی مسلمانان
گروهی از اهل کتاب دوست دارند شما را گمراه کنند ولی خود را گمراه می کنند و نمی فهمند
70- کفر آگاهانه ی اهل کتاب
ای اهل کتاب چرا کافرید در حالی که نشانه های حق بودن پیامبر و دین اسلام را در تورات و انجیل دیده اید

صفحه 59

آیه 71
چرا اختلاط حق و باطل و کتمان  آگاهانه ی حق توسط یهود و نصارا
آیه 72 اسلام یک روزه ی مصلحتی خواص یهود برای ایجاد تزلزل در ضعیف الایمان های مسلمان  به این بهانه که علائم پیامبر اسلام در تورات نیست 
آیه 73 
دو گونه  تفسیر شده
مخاطب مسلمانان فقط پیرو مسلمان باشید هدایت هدایت خداست نه یهود و آنچه از نعمت قرآن و پیامبر و استدلال قوی خدا به مسلمانان داده به احدی نداده است فضل یعنی نعمت های مادی معنوی در اختیار خداست طبق مشیت خود عطا می کند که خدا واسع و علیم است
معنی دوم
یهود به هم کیشان خود می گفتند پیامبر خاتم باید از یهود باشد پس به غیر یهود ایمان نیاورید که خدا آنچه به یهود داده به احدی نداده که بخواهند با آن با شما محاجه کنند
خدا پاسخ می دهد که هدایت و فضل نعمت های مادی و معنوی از خدا و در دست اوست نه در اختیار یهود
و خدا بر اساس مشیت خود می دهد

آیه 73
 رحمت خدا شامل حال کسی می شود که اراده و مشیت خدا شامل حالش شود یعنی  تفاوت رحمت و عنایت خدا به تفاوت در شایستگی هاست نه نژاد و قوم خاص که خدا صاحب فضل عظیم است 

آیه 75
یهود تجاوز به اموال غیر یهود را برای خود مباح می دانستند و آن را به خدا نسبت می دادند
گروهی از اهل کتاب مثل بعضی نصارا یا عبدالله  سلام اگر مال بزرگی را به امانت می گرفتند برمیگرداندند ولی گروه دیگر  مانند بعض یهود یا نحاص بن عازورا  اگر یک دینار به امانت می گرفتند به زور پس می دادند نه با اختیار خود
اینها آگاهانه به خدا دروغ می بستند که اگر یهود به غیر یهود تعدی کند خدا بازخواست نمی کند

آیه 76
وفا کننده به عهد و پیمان و با تقوا محبوب خداست نه یهود

آیه 77-  عاقبت عهد شکنان منفعت طلب 
شأن نزول ابورافع و حی بن احطب و کعب بن اشراف با تحریف لفظی آیات تورات در موضوع حقانیت پیامبر   می گفتند در تورات هیچ نشانه ای از این پیامبر نیست و نوشتند و قسم خوردند که این آیات تغییر یافته از طرف خداست و این اقدام برای حفظ ریاست خود بر قوم خود بود  این آیات توطئه آنها را افشا کرد 
شان نزول دوم 
اشعث بن قیس با شخصی سر مالکیت زمینی  دعوا داشتند 
اشعث با قسم دروغ  می خواست ادعای خود را اثبات کند این آیه نازل شد و اشعث پشیمان شد و به اشتباه خود اعتراف کرد 
کسانی که عهد و قسم خود را به بهای کم می فروشند
در آخرت بی نصیب اند
خدا با آنها سخن نگوید 
خدا نظر رحمت به آنها نکند
با غفران خود آنها را پاک نکند 
گرفتار عذاب دردناک شوند

صفحه 60

شان نزول جمعی از یهود و نصارا کتاب آسمانی خود را تحریف و آن را از حنیف بودن انداختند این آیه نازل شد
شان نزول دوم
جمعی از احبار یهود آیات ظهور پیامبر اسلام را در تورات تحریف کردند تا حقیقت را کتمان کنند این آیه نازل شد
آیه 78
جمعی از یهود با زیان خود آیات تورات را تحریف می کنند یا به غلط تفسیر می کنند تا خیال کنید از تورات است در حالی که از طرف خدا نیست د آنها آگاهانه به خدا دروغ می بندند

آیه 79
شأن نزول
ابورافع قرضی یهودی و رئیس وفد نجران به پیامبر اسلام گفتند آیا دوست داری  تو را پرستش کنیم پیامبر فرمود معاذالله خدا به من چنین امری نکرده این آیه نازل شد
شأن نزول دوم
شخصی به پیامبر گفت آیا چون به تو سلام می کنیم می توانیم تو را سجده کنیم
پیامبر فرمود سجده مخصوص خداست مرا اکرام کنید و حق را برای اهل آن بشناسید
این آیه نازل شد
هیچ بشری که خدا به او کتاب و شریعت و علم و نبوت داده باشد مردم را به پرستش خود و غیر خدا نمی خواند بلکه مردم را دعوت می کند که با تعلیم و تعلم قرآن و تدریس آن ربانی باشید  ربانی یعنی عالم فقیه حاکم متقی و رهبری معنوی مردم مدبر و مصلح و معلم مردم باشید

آیه 80
خدا یا پیامبر اسلام یا حضرت عیسی امر نمی کند که ملائکه یا انبیا را خدا بگیرید مانند صابئین و نصارا، و آنها هرگز مسلمان را به کفر امر نمی کنند

آیه 81
از آیات پیچیده قرآن است
بیاد آرید یا وقتی ملائکه گفتند
خدا از پیامبران یا امت های آنها به خاطر کتاب و شریعتی که به آنها داد پیمان گرفت که  خود و امت هایشان به پیامبر بعدی یا پیامبر اسلام که تصدیق کننده ی آنهاست یا کتاب آسمانی آنها تصدیق کننده آن پیامبر است  ایمان آورند و  یاریش کنند

خدا از امت های انبیا پیمان گرفت که چون به آنها کتاب و حکمت داده به پیامبران خود که کتاب آسمانی آن ها را تصدیق کرده به او و کتاب آسمانی ایمان آورده و به شریعتش عمل کنند و او را یاری کنند ولی آنها نقض پیمان کردند بخشی از دین را تحریف و بخشی از آن را کنار گذاشتند
خدا از انبیا پیمان گرفت  با کتاب و حکمتی که به آنها داده شده همدیگر را تصدیق  کنند به هم ایمان آورند و همدیگر را یاری کنند
خدا از انبیا پیمان گرفت که هرگاه برای شما کتاب یا حکمتی آمد پس از آن رسولی آمد که تصدیق کننده ی کتاب و حکمت شماست به او ایمان آورید و یاریش کنید 
آیا اقرار و تصدیق کردید و این اقرار  و تصدیق بر این عهد را از امت های خود گرفتید انبیا گفتند اقرار کردیم خدا فرمود بر امت خود بر این امر شاهد باشید یا بر تصدیق یکدیگر شاهد باشید یا ای ملائکه  بر این عهد شاهد باشید 

 و من بر شما و امت های شما بر این عهد شاهدم
آیه 82 
و هر کس روی بگرداند یعنی بعد از عهدی که خدا از امتها و انبیا گرفته به پیامبر اسلام ایمان نیاورد به خاطر تمرد به بدترین مراتب کفر  دچار می شود 

شأن نزول
یهود و نصارا نزد پیامبر اسلام مخاصمه کردند و هر کدام خود را اولی به دین حضرت ابراهیم می دانستند پیامبر فرمود هر دو از دین ابراهیم جدا و دورید آنها عصبانی شدند این آیه نازل شد
آیه 83 
آیا با این همه دلیل و آیه غیر از اسلام را می جویید در حالیکه اهل آسمان و زمین چه با میل چه با اکراه تسلیم خدایند
تسلیمند به حالت ناطقه 
اقرار به عبودیت حتی مشرکین 
مؤمن با میل و اختیار و کافر هنگام مرگ با اکراه
انقیاد و ذکر حق 
چه آنها که با میل مسلمان شدند چه آنها که با بی میلی یا با شمشیر 
اهل آسمان طوعا و اهل زمین طوعا و کرها

به سوی پاداش او برمیگردند پس با اسلام مخالفت نکنید

صفحه 61
آیه 84

از طرف خود و امت اسلام بگو به خدا و آنچه بر ما و بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط و موسی و عیسی و انبیای الهی نازل شده ایمان داریم و بین آنها فرق نمی گذاریم تسلیم و مطیع خدا هستیم 
آیه 85
 و کسی که غیر از اسلام دینی داشته باشد از او قبول نمی شود و در آخرت زیان کار است یعنی دین همه انبیا اسلام است

آیه 86
شأن نزول
در مدینه حارث بن سوید محذر بن زیاد  به حیله کشت مرتد شد و به مکه رفت بعدا پشیمان شد پیغام داد آیا اگر توبه کنم قبول است این آیات نازل شد و حارث به مدینه برگشت و مسلمان نیکویی شد
کسانی که بعد دیدن آیات و حقانیت پیامبر  پس از ایمان آوردن کافر شدند خدا معامله ی انسان هدایت یافته با آنها نکند یعنی به آنها ثواب نمی دهد و مدح نمی کند یا بعید است هدایت شوند چون تنها راه هدایت همان بود که خدا در اختیار آنها قرار داد و راه دیگری وجود ندارد و خدا  آنها را به بهشت رهنمون نمی شود و خدا ظالمین را  که خدا راه را به آنها نشان داده به  سعادت و بهشت نمی رساند
کفر آگاهانه بعد از ایمان آگاهانه  ستم بر نفس است

آیه 87
مجازات آنها لعنت خدا و همه ی ملائکه و همه ی مردم بر آنها است

88-عذابشان ابدی و کم نشدنی است و مهلت توبه یا تأخیر در عذاب داده نمی شوند

آیه 89 
مگر کسانی که توبه کنند و خود را اصلاح و ایمان خود را تثبیت کنند که  با اینکه استحقاق مؤاخذه را دارند اما خدا رحیم و غفور است

90 مؤمنینی که کافر شوند و بر کفر خود بیفزایند و بر آن اصرار کنند اگر از ترس یا ناچاری یا در آستانه مرگ قرار گرفتن توبه کنند  توبه آنها قبول نمی شود و آنها گمراه حقیقی اند

آیه 91 -
شأن نزول آیه در باره کسانی  است که قبل از بعثت پیامبر به او ایمان داشتند پس از بعثت به او کافر شدند  یا در مورد همراهان حارث بن سوید است که پس از کشتن محذر بن زیاد در مدینه مرتد شده به مکه فرار کردند و  با توبه حارث توبه نکردند در مکه ماندند تا مردند و گرفتار عذاب الهی شدند وقتی مکه توسط پیامبر فتح شد آنها که زنده بودند توبه کردند و توبه آنها پذیرفته شد 
کفاری که در حال کفر بمیرند اگر زمین را پر از طلا کنند و برای نجات خود فدیه دهند  از آنها قبول نمی شود عذاب الیم دارند و یاری نمی شوند

آغاز جزء چهارم
صفحه 62 آیه 92

:: موضوعات مرتبط: خلاصه ی محتوای سوره های قرآن